عقیق: حجتالاسلام علیرضا پناهیان، استاد حوزه و دانشگاه، در نخستین شب سخنرانی خود در هیئت هنر، با اشاره به مفهوم «انتقام» و «خونخواهی» در فرهنگ دینی و اجتماعی، تأکید کرد که این مفاهیم نباید سطحی، احساسی یا غیرعقلانی معرفی شوند.
وی با بیان اینکه برخی جریانها در طول تاریخ کوشیدهاند با برخی حقایق دینی از مسیر علم نمایی، ادعای تجربه بشری، مصلحتسنجی مخالفت کنند، اظهار داشت: امروز نیز ممکن است مفهوم انتقام و قصاص بهدرستی فهم و تبیین نشود یا از سوی مخالفان، کمارزش جلوه داده شود.
پناهیان با اشاره به جایگاه قصاص در قرآن و معارف دینی گفت: در فرهنگ دینی، قصاص و خونخواهی از مظلوم، صرفاً یک واکنش احساسی نیست، بلکه مسئلهای عقلانی، اجتماعی و انسانساز است. به گفته او، در قرآن کریم از قصاص به عنوان عامل حیات یاد شده و این مسئله نشان میدهد که جامعه بدون حساسیت نسبت به قتل یک مظلوم، دچار مرگ اجتماعی میشود.
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به شهادت مظلومانه شهدا و ضرورت واکنش جامعه نسبت به خون آنان افزود: هنگامی که فردی در مسیر دفاع از امنیت مردم به شهادت میرسد، مسئله از سطح شخصی فراتر میرود و به موضوعی اجتماعی و عمومی تبدیل میشود. او تأکید کرد که در چنین مواردی، گذشت فردی یا سکوت اجتماعی نباید جایگزین مطالبه اجرای عدالت علیه ظالمان بشود.
پناهیان در ادامه سخنان خود، حس انتقام نسبت به قاتلان مظلوم را نشانهای از سلامت روحی و عاطفی انسان دانست و تصریح کرد: کسی که نسبت به مظلوم محبت دارد و از ظلم متنفر است، نمیتواند در برابر خون مظلوم بیتفاوت بماند. به گفته وی، ضعف در این احساس ممکن است ریشه در ترس، عافیتطلبی یا کاهش محبت نسبت به اولیای الهی و انسانهای مظلوم داشته باشد.
وی با اشاره به تاریخ صدر اسلام، ماجرای حضرت زهرا سلامالله علیها و فدک را نمونهای از آزمون بزرگ جامعه اسلامی پس از رحلت پیامبر اکرم صلیالله علیه و آله دانست و گفت: یکی از امتحانهای بزرگ مؤمنان، خروج از انفعال و نشان دادن واکنش در برابر ظلم است. پناهیان تأکید کرد که بسیاری از انسانها ترجیح میدهند در موقعیتی قرار نگیرند که ناچار به عکسالعمل شوند، اما جامعه ایمانی باید از انفعال فاصله بگیرد.
این سخنران دینی همچنین با اشاره به زیارت عاشورا و فرهنگ انتظار، طلب خونخواهی اباعبدالله الحسین علیهالسلام را بخشی از تربیت شیعی دانست و گفت: در زیارت عاشورا، مؤمن چند بار طلب میکند که در مسیر خونخواهی سیدالشهدا علیهالسلام همراه امام منصور از اهلبیت علیهمالسلام باشد. وی افزود که این مفاهیم، روح انسان را زنده میکند و انسان را از ترس، ضعف و بیتفاوتی بیرون میآورد.
پناهیان در بخش دیگری از سخنان خود، نقش هنر و هنرمندان را در تبیین مفهوم خونخواهی و حساسیت نسبت به مظلوم مهم دانست و اظهار داشت: هنرمندان به دلیل لطافت روح و حساسیت بیشتر، باید نسبت به مظلومیت و خون شهدا واکنش هنری نشان دهند. او تأکید کرد که جامعه باید از طریق نمادها، آثار هنری و روایتهای عمیق، فریاد خونخواهی از مظلوم را به افکار عمومی جهان منتقل کند.
وی با بیان اینکه شهادت یکی از مهمترین عوامل بیداری جامعه است، گفت: شهید میتواند انسانها را متحول کند و گاهی شهادت، حتی کسانی را که با دین یا سیاست همراه نیستند، نسبت به حقانیت یک مسیر آگاه میسازد. پناهیان تصریح کرد که خون شهید ظرفیتی بزرگ برای اصلاح روحی، روانی، شخصیتی و فرهنگی جامعه دارد.
این استاد حوزه و دانشگاه با انتقاد از بیتفاوتی اجتماعی گفت: جامعهای که مردم آن نسبت به درد یکدیگر بیحس و بیغم باشند، نمیتواند مسئولانی دلسوز و مردمی تربیت کند. به گفته وی، اگر اکثریت جامعه نسبت به رنج دیگران بیتفاوت شوند، طبیعی است که بیدردترین افراد نیز در جایگاه مسئولیت قرار بگیرند.
پناهیان در پایان، با پیوند دادن بحث خونخواهی و انتقام با فرهنگ عاشورا و روضه اباعبدالله الحسین علیهالسلام، تأکید کرد که روضه، انسان را نسبت به مظلومیت حساس میکند و این حساسیت، منشأ حیات اجتماعی و ایمانی است. وی گفت: یاد مصائب امام حسین علیهالسلام، غضب نسبت به ظلم و محبت نسبت به مظلوم را در جان انسان زنده میکند و همین روحیه است که جامعه را از مرگ، بیتفاوتی و انفعال نجات میدهد.
بخش اول گفت و گوی عقیق با استاد حسین انصاریان:
