عقیق:حاج مرتضی طاهری، اسماً رئیس هیئت مدیره خانه مداحان است، اما همه‌کاره آن به حساب می‌آید. بعد از مصطفی خرسندی، اوست که بزرگ‌تر و تصمیم‌گیر اصلی خانه‌ای است که سال 1387 به دست حاج علی آهی در خانه قدیمی فخرالدوله در خیابان فخرآباد افتتاح شد.با اینکه سیدعلی سادات‌رضوی مدیرعامل خانه مداحان است، اما همه ارجاعات متنی و حاشیه‌ای خانه به طاهری، برادر بزرگ‌تر محسن و محمد است و الآن نسبت به بقیه خانواده هم، حکم بزرگ خاندان را دارد.با مرتضی طاهری، مناجات‌خوان پیشکسوت و مداح سرشناس کشورمان که در بین مداحان کشور هم حرفش «برو» دارد، در حاشیه سومین همایش دیدار یار در مشهد مقدس حرف زدیم؛ به خصوص درباره نظارت بر عملکرد مداحان و ذاکران سراسر کشور که گاهی حاشیه‌هایی هم درست می‌کند.
آیا شما مسائل مداحان را در کل کشور رصد می‌کنید و قاعدتاً چقدر از این مشکلات و رصد سازمانی، حل و فصل می‌شود؟ مثلاً یک نفر لباس نامناسب پوشیده یا حرفی زده که ربطی به جایگاه آن مداح نداشته یا حتی ناسزایی به فلان شخصیت سیاسی گفته. چقدر این موضوعات سازمانی حل می‌شود و چقدر با ریش‌سفیدی؟
ما همه موارد را رأسا تماس می‌گیریم، اما یک سری را از خانه مداحان زنگ می‌زنند و به طرف اخطار می‌دهند یا توبیخش می‌کنند. بعضی‌ها را هم خودم شخصاً زنگ می‌زنم و می‌گویم: «این چه کاری بود کردی یا چه حرفی بود زدی؟» البته توجه داشته باشید که بخشی از افراد برای خودشان، حریم امنی ایجاد کرده‌اند و اصلاً توجهی به این موضوعات ندارند؛ دوستانه، پدرانه و ناصحانه بخواهی برخورد کنی، بعضاً خودشان را فراتر از این چیزها تصور می‌کنند.
تصویری از شورای عالی ستایشگری با محور صیانت از جامعه مداحی کشور/ مهر ۱۴۰۴
خب با این‌ها چه می‌کنید؟
دیگر آن قضیه در کمیته صیانت مطرح می‌شود. یک عضو آن کمیته هم ما هستیم. روش برخورد با آنها به این صورت است که بر اساس تفاهم جمعی، تصمیم‌گیری می‌شود. یعنی اگر لازم باشد برخورد قضایی صورت بگیرد یا لازم باشد با محدود کردن رسانه آن مداح، کاری صورت بگیرد، بر اساس تصمیم جمع عمل می‌کنیم.
پس مواردی بوده که سریع و قانونی وارد شدید و از ضابط قضایی خواستید که این کار را انجام دهد؟
بله، خود همین کمیته صیانت، ضابط قضایی دارد. در کمیته صیانت، نمایندگانی از پلیس فتا، دادستانی و دستگاه اطلاعاتی حضور دارند. تشکل‌های مرتبط با مداحی و بعضی از آقایان روحانی هم در جمع ما حاضرند. کمیته صیانت اگر ضابط قضایی نداشته باشد، اصلاً به درد نمی‌خورد.
مثلاً در آن موردی که همین چند وقت پیش در مشهد پیش آمد و طرف به شکل شعر، فحش و ناسزایی هم گفته بود، چه برخوردی کردید؟
بله، البته آن فرد، مداح شناخته‌شده‌ای نبود، ولی شعری را که خوانده بود، همه جا در رسانه‌های معاند پخش کردند. گاهی افرادی اصلاً نه شاخص هستند و نه اصلاً مداح هستند. در یک مورد می‌آید و حرکتی انجام می‌دهد و ادامه ندارد. اگر ادامه داشته باشد، قطعاً با آن برخورد می‌شود.
ولی با همان یک مورد، آبرو و حیثیت جامعه مداحان کشور را می‌برد و به عنوان مداح بی‌ادب جا می‌افتد.
بله درست است. البته کمیته صیانت هم در ابتدای راه است و هنوز آن‌طور که باید و شاید پویا نشده است. با این همه، قبول دارم که باید برخورد این کمیته، پویاتر، دقیق‌تر و بازدارنده‌تر باشد.
ما در همه اصناف، یک اتحادیه داریم که در آنجا برای همه امور تصمیم می‌گیرند. اگر خانه‌ای دارند، یک اتحادیه هم دارند که به آنها مجوز داده می‌شود. مداحی این‌طوری نیست. آیا مجوزی که خانه مداحان می‌دهد یا هر جای دیگری که حالا اسمش اتحادیه باشد، اثرگذار است؟
ما در حوزه مداحی، اتحادیه نداریم، اما سازمان هیئت و تشکل‌های دینی را داریم که پیشنهاد من به سازمان تبلیغات اسلامی و سازمان هیئت و تشکل‌های دینی این است که این کارها را برون‌سپاری کنند. بگذارند مسائل جامعه مداح به متخصصان همین حوزه واگذار شود که به نظرم از مهم‌ترین جاهای تخصصی‌اش خانه مداحان است. اگر واگذار شود و آنها نظارت کنند و ما تأییدیه بدهیم، کار خیلی سریع جلو می‌رود. ما دلسوز این حرفه و رشته هستیم و اجازه نمی‌دهیم کارها در مسیر اداری و کاغذبازی بیفتند. همین حالا هم می‌گویند که بعضی کارهای خانه مداحان چقدر زود انجام شد. خب ما هر روز با معاونین‌مان نشست داریم. یک‌جا نشست می‌کنیم، مطرح می‌کنیم، همان‌جا تصمیم می‌گیریم و همان‌جا اجرایش می‌کنیم.کار بوروکراسی، کاغذبازی، نامه‌نگاری و امضاء گرفتن و اینکه امروز صاحب این امضاء نیست و امروز صاحب این مُهر نیست و این‌ها کار را معطل می‌کند. اگر کارهای تخصصی حوزه مداحی به خانه مداحان واگذار شود و به عبارتی، این کارها برون‌سپاری شود، خیلی بهتر است.
یعنی معتقدید که سازمان تبلیغات اسلامی با 45 سال سابقه از پس امر مداحی برنمی‌آید؟
اولاً سازمان هیئت، نوپاتر است و به نظرم این سازمان نمی‌تواند در خیلی از این کارها موفق عمل کند، چون تخصصی در این زمینه ندارد. افراد متخصص هم معمولاً نمی‌روند خودشان را گرفتار چارچوب سازمانی و اداری کنند. اگر برون‌سپاری کنند ما در خانه مداحان بدون هیچ چشم‌داشتی انجامش می‌دهیم. توجه داشته باشید که خانه نه یک ریال بودجه دولتی دارد و نه ما خواسته‌ایم، ولی حاضریم این کارها را پیگیری کنیم، چون ما دلسوز این امر هستیم.
با این وصف، می‌شود گفت که امور مداحی کل کشور در دست خانه مداحان نیست. درست است؟
بالاخره عزیزانی که آنجا جمع شده‌اند، یک عمر در این رشته زحمت کشیده‌اند و دلشان می‌سوزد که خدایی نکرده محسنات این رشته، تبدیل به قباحت و سیئات شود. خانه مداحان، شاید کم‌تر از دو دهه قدمت داشته باشد، اما هریک از پیرغلامان ما عمری در این راه موسفید کرده‌اند.
شما الآن از بهترین مناجات‌خوان‌های کشور هستید، اما می‌خواهم ببینیم خانه مداحان چقدر برای دسته‌بندی‌های مختلف برنامه دارد؟ مثلاً مداح‌های قدیم می‌دانند فلانی قصیده‌خوان، فلانی نوحه‌خوان و فلانی مرثیه‌خوان است. اصلاً از قدیم، مداح همه‌فن‌حریف خیلی کم بوده است. می‌خواهم ببینم شما برای حوزه‌های مختلف در خانه مداحان چه پیش‌بینی‌هایی داشته‌اید؟
بعضی مداح‌هایی که الان شاخص، سراسری و فراکشوری هستند، بعضاً متأسفانه در دعاخوانی و بعضی‌ها در روضه‌خوانی ضعف دارند. به نظر من اگر بخواهیم مداح‌ها را دسته‌بندی و تخصصی کنیم، به بیراهه رفته‌ایم. اینکه بگوییم آقا این گروه مثلاً فقط روضه‌خوان، این گروه فقط مداح، این گروه مثلاً فقط برگزارکننده مجالس ترحیم و ختم هستند، درست نیست. به نظر من مداح کامل و جامع کسی است که همه این‌ها را بتواند مدیریت کند و در هر کدام از این‌ها حرفی برای گفتن داشته باشد. اگر یادواره شهدا رفتی، باید سینه‌زنی بخوانی، نباید بگویی نمی‌توانم، بلد نیستم یا کار من نیست. یا بگویند آقا دعا بخوان یا به عنوان عناوین مختلف بخواهد سر باز برند. پاسخ به این سئوال شما، مستلزم یک کار آموزشی اساسی است.
خب همین حالا که داریم باهم حرف می‌زنیم، در آستانه برگزاری دوره آموزشی خانه مداحان هستیم و شاید امروز که مخاطبان ما دارند مصاحبه شما را می‌خوانند، یکی ـ دو هفته از برپایی کلاس‌ها گذشته باشد. برای تربیت مداح همه‌فن‌حریف فکری کرده‌اید در این کلاس‌ها؟
بله ما در خانه مداحان این را شروع کرده‌ایم؛ به‌خصوص در دوره جدید آموزشی که اعلام کردیم و استقبال خوبی هم از آن شد. بیش از ۴۰۰ نفر که تشنه یادگیری همین مسائل هستند، ثبت‌نام کردند. با اینکه کار تبلیغاتی خیلی زیادی هم روی آن انجام ندادیم. در دوره‌های گذشته که کلاس‌هایی داشتیم، افرادی بیرون آمدند که واقعاً در همه زمینه‌ها توانمند بودند.
اشاره‌ای به کلاس مداحی خودتان کردید، در حالی که ما در کشور کلی کلاس مداحی داریم که بالاخره افرادی که خودشان استاد ندیده‌اند، دارند این کلاس‌ها را اداره می‌کنند. آیا برای این‌ها هم نظارتی دارید یا خیر؟
این مورد هنوز درست تنظیم نشده. البته بنا بر همین است که مراکزی که آموزش مداحی دارند، بیایند مجوز بگیرند. ما در تأییدش نقش داریم و سازمان تبلیغات اسلامی مجوزش را می‌دهد. اگر این اتفاق بیفتد، دیگر هر کسی نمی‌تواند خودسر بیاید مرکز آموزشی راه‌اندازی کند.
الآن یک راننده باید گواهینامه رانندگی داشته باشد تا بتواند پشت کامیون، تریلی یا اتوبوس بنشیند. مغازه‌دار باید از اتحادیه خودش جواز کسب داشته باشد، ولی مداحی، آن‌قدر فضای بی‌در و پیکری دارد که هیچ‌کس نیازی به دریافت گواهینامه ندارد. به‌خصوص در سال‌های اخیر، این قضیه شدت پیدا کرده است. کسی که می‌خواهد وارد این حوزه شود، چه کاری باید بکند؟
همین دوره آموزشی را که گفتم در خانه مداحان برگزار می‌کنیم، قرار است در پایان دوره به شرکت‌کنندگانش گواهینامه بدهیم. مشغول رایزنی هستیم که این گواهینامه را که یک مدرک دانشگاهی است، به برگزیدگان همین کلاس‌ها بدهیم. تلاش می‌کنیم با دادن مدرک دوره آموزشی و تأیید دانشگاه، کارت مداحی برایشان صادر کنیم.
خب قبلاً خیلی از افراد در خانه مداحان، کارت مداحی گرفته‌اند که نه کلاس دیده‌اند نه استادی را درک کرده‌اند. آنها چه می‌شود؟
بله ما در گذشته در خانه مداحان یک‌سری کارت مداحی صادر کرده‌ایم، ولی دارد پالایش می‌شود. اگر کسی بدون تخصص، این کارت‌ها را گرفته باشد، تجدیدنظر می‌شود و از این به بعد هم این راه، یکی از راه‌های اصلاح است.
الان، مداحی میدان به بسته‌بندی ویژه تبدیل شده و خیلی از مداحان در این 200 و چند شبی که در میدان بوده‌اند، به مداح تخصصی میدان تبدیل شده‌اند. خانه مداحان برای میدان هم پیش‌بینی‌هایی دارد یا ندارد؟
بحث میدان، یک بحث رویداد و رخداد آنی مرتبط با زمان است. یعنی ممکن است ۶ ماه دیگر اصلاً این اتفاق نیفتد و 6 ماه قبل این اتفاق نبوده باشد. الآن این مسئله، یک موضوع مرتبط با زمان و مرتبط با نیاز است. اگر آن بحثی که اول داشتیم، یعنی مداحی در همه زمینه‌ها توانمند بشود، قطعاً و یقیناً آن مداح می‌تواند کار را دربیاورد و میدان‌داری کند؛ کما اینکه خیلی از دوستان بدون هیچ سابقه آموزشی در این زمینه آمدند و دارند خوب اجرا می‌کنند، الحمدلله. اگر میدان، طولانی شود، بله باید برای آن نیرو تربیت کنیم.
خانه مداحان در زمان آقای آهی، «مرکز تصمیم‌گیری کلان مداحی کل کشور» تلقی می‌شد. لااقل چنین تابلویی در خانه نصب شده بود؛ در حالی که الآن بخشی از فعالیت‌های صنفی خانه مداحان را بنیاد دعبل، سازمان هیئت، کانون مداحان و ... انجام می‌دهند. با آن مرکز ایده‌آلی که همان مرکز راهبردی مداحان، چقدر فاصله داریم؟
یک‌سری از ایده‌پردازی‌ها که بسیار مناسب و ایده‌آل هم هست، نیاز به حمایت دارد. متأسفانه امروزه همه فعالیت‌های اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و... به یک پیوست اقتصادی نیاز دارد. برای همه این کارها ما باید بالاخره افراد متخصص را پای کار بیاوریم. اما از این حمایت مالی برخوردار نیستیم. دنبال ایجاد منابع پایدار مالی هستیم و کارهایی را داریم انجام می‌دهیم. اگر این کارها به نتیجه برسد و از لحاظ مالی توانمند شویم، شعار خانه مداحان محقق می‌شود.
فقط حمایت اقتصادی یا به حمایت سیاسی هم نیاز هست؟
البته حمایت سیاسی هم می‌خواهد. پشتیبانی دلسوزانه مراکز مذهبی و سازمان تبلیغات اسلامی را می‌خواهد. در حالی که بعضی‌ها متأسفانه از روزی که ما آمده‌ایم، خانه مداحان را به چشم رقیب می‌بینند.
واقعاً همه ما دلسوزانه و بدون چشم‌داشت مالی کار می‌کنیم. همه معاونین، غیرمعاونین و همه بزرگوارانی که در خانه مداحان کار می‌کنند، بدون چشم‌داشت و بدون حتی یک ریال منفعت مادی پای کارند. خودشان دارند زندگیشان را از جای دیگری که قبلاً تأمین می‌کردند، اداره می‌کنند.بعد، آنان که خودشان هیچ تخصصی در زمینه مداحی ندارند و مدعی هستند، می‌آیند مانع ایجاد می‌کنند. علتش این است که وقتی تشکیلاتی بدون بودجه و صرفاً با علاقه، کارهای زیادی دارد انجام می‌دهد، برای آن‌هایی که پولش را می‌گیرند و کار نمی‌کنند، ناخوشایند است.
منبع:فارس
