عقیق: بیش از سی آیه در قرآن به بحث دربـاره دعـا اخـتـصـاص دارد. و انـبـیـا(ع) از حـضـرت آدم تا حضرت خاتم(ص) به دعا توجه خـاصـی داشتهاند و هر کدام از آنان برای تقرب به خداوند تبارک و تـعـالـی دعا را به امت خود توصیه میفرمودند.
حـضـرت رسـول(ص) در اهـمـیـت دعـا فـرمـود: دعا اسلحه مومن و ستون دین و روشنی آسمان ها و زمین است.
حـضـرت عـلـی(ع) نـیز در این زمینه فرمود: محبوبترین کارها نزد خداوند تـعـالـی در روی زمین, دعا است.
عالمان اخلاق و عرفان نیز کتاب ها و مقاله های فراوانی در موضوع دعـا و نـیـایـش نـگاشته و مطالب فراوانی را بیان داشته اند که سـنـدی گـویا بر اهمیت دعا در ادیان آسمانی به خصوص دین اسلام و مـذهـب تـشیع به شمار می رود.
امام خمینی(ره) دعا را بهترین وسیله مناجات با خداوند عدالتگستر میداند.امام خمینی (ره) درباره اهمیت دعا مـعـتـقـد اسـت که دعا در تربیت جامعه نقش مهمی دارد و میفـرماید: تربیت جامعه به همین چیزها است، به همین ادعیه و این هـا اسـت کـه از پـیـغـمـبر وارد شده است.
دانـشـمندان غربی معتقدند دعا و نیایش، نگرانیها و هیجانها و تـرسهایی را که موجب بیم بیشتری از ناخوشیهای انسان است، از بـین میبرد. با توجه به نقش دعا در روانپزشکی و اثرات درمانی آن، دانـشـمـندان غربی برای دعا اهمیت زیادی قائل هستند.
الکسیس کـارل، دانـشمند فرانسوی در خصوص اهمیت دعا میگوید: دعا عالیترین حالت مذهبی در انسان است و حقیقت آن پرواز روح بشر است به سـوی خـدا. وی در جـای دیـگر میگوید: دعا و نماز قویترین نـیـرویـی است که انسان میتواند تولید کند، نیرویی است که چون قوه جاذبه به زمین وجود حقیقی و خارجی داد.
ویـلیام جیمز نیز میگوید: در اثر دعا و نماز چیزهایی محقق میشـود کـه خارج از اثر دعا، تحقق آن امکان ندارد. در اثر دعا یک نـیـرویی ایجاد میشود خواه ذهنی فرض شود خواه خارج از ذهن که در عالم واقعیات و محسوسات آثارش دیده میشود.
شرایط استجابت دعا
هـرگـاه بـحـث از دعا پیش میآید، معمولا اولین سوالی که به ذهن آدمـی خـطور میکند این است که چرا بسیاری از دعاها مستجاب نمیشود؟ شاید بعضی بگویند ما در مواردی به مشکل برخورد کردیم و به دعـا متوسل شدیم ولی متاسفانه با آن همه نیایش و تضرع، دعای ما به اجابت نرسید راستی چرا؟
اسـاسا پدیدار شدن هر چیزی نیازمند یک سری عوامل و شرایطی است دعـا نـیز این چنین است؛ یعنی برای به اجابت رسیدن آن میبایست شـرایـطـی را فراهم کرد. این شرایط بهوسیله خود انسان بهوجود مـیآید به دیگر عبارت، خود انسان عامل اصلی به اجابت رسیدن و یـا نـرسیدن دعا است. بنابراین بسیار مختصر به این شرایط اشاره میکنیم:
۱. شناخت خدا
بین اجابت و شناخت، رابطه مستقیمی وجود دارد. انسان ابتدا باید بـدانـد از چـه کـسـی درخواست دارد و حقیقت او را به شناخت حقالـیـقـیـنی بشناسد، بهطوری که هیچ چیز جز او نبیند. آنگاه که انـسـان مـولای خـود را در مـقام علیم، غنی، جواد، قادر، متعال، حـکـیـم، صمد و... دانست و از سویی خودش را جاهل، فقیر، عاجز و مـحـتـاج یافت، درخواست و دعا میکند و در این هنگام دعا اجابت مـیشـود.
عـدهای به امام صادق(ع) گفتند: ما دعا میکنیم ولی مستجاب نمیشود. امام(ع) فرمود: زیرا شما شناخت کاملی از کسی که او را میخوانید، ندارید.
به عزم مرحله عشق پیش نه قدمی
که سودها کنی از این سفر توانی کرد
جمال یار ندارد نقاب و پرده ولی
غبار ره بنشان تا نظر توانی کرد
۲. حضور قلب
دعـاکـنـنـده میبایست حضور قلب داشته باشد؛ یعنی خواستن و طلب کـردن در وجـود او پیدا شود و تمامی وجود او مظهر خواستن و طلب گـردد. حـضـرت رسول(ص) فرمود: بدانید دعایی را که از قلب غافل برخیزد، خداوند آن را قبول نمیفرماید.
هرکه جویا شد بیابد عاقبت
مایهاش درد است و اصل مرحمت
هر کجا دردی دوا آن جا رود
هر کجا فقری نوا آن جا رود
۳. عمل صالح
اگـر انسان دارای عمل صالح باشد و از بندگان صالح خداوند محسوب شـود، دعای او مورد قبول خداوند قرار خواهد گرفت.
حضرت علی(ع) در این باره میفرماید: کـسـی کـه بدون عمل دعا میکند، مانند کسی است که بدون کـمـان تـیـراندازی میکند. چنین کسی تیر او به هدف نمیخورد، زیرا تیر او در چند قدمی تیرانداز به زمین میافتد.
۴. پاک بودن خوراک
مال حرام خوردن آثار وضعی بسیار منفی دارد، که از جمله آن قبول نـشـدن دعـا اسـت. از این رو حضرت رسول(ص) میفرماید: هرکسی که دوسـت دارد دعایش مستجاب شود، میبایستی خوراک و کسب حلال داشته باشد.
امام صادق(ع) میفرماید: خـداونـد بالا نمیبرد دعای بندهای را که در شکمش مال حرام باشد.
لذت نیایش
دنیای نیایش، دنیای لذت و عشق واقعی است و هر کسی نمیتواند به آن راه یـابـد، از خـود بـیخود شدن را میطلبد. شهید مطهری در ایـن خـصـوص مـینـویسد: آنها که لذت دعا و انقطاع از خلق به خـالـق را چـشیدهاند، هیچ لذتی را بر این لذت مقدم نمیدارند. دعـا آن وقت به اوج عزت و عظمت و لذت میرسد و صاحب خود را غرق در سـعـادت مـیکـند که دعاکننده، لطف خاص الهی را خود ببیند.
چه کسی میتواند نیایش حضرت رسـول(ص) و عـلی بن ابی طالب(ع) و فاطمه زهرا(س) را در دل شب و یـا دعاهای حسین بن علی(ع) و فرزندان و یاران آن بزرگوار را در شب عاشورا در سرزمین کربلا توصیف کند.
مردان خدا پرده پندار دریدند
یعنی همه جا غیر خدا هیچ ندیدند
هر دست که دادند از آن دست گرفتند
هر نکته که گفتند همان نکته شنیدند
پی نوشتها و منابع:
۱ـ قرآن مجید.
۲ـ نهج البلاغه.
۳ـ کـتـاب هـای روایـی ـ اصـول کافی, وسائل الشیعه, بحارالانوار و....
۴ـ کتاب های تفسیر قرآن: المیزان, نمونه و....
۵ـ کتاب های شهید مطهری: گفتارهای معنوی, بیست گفتار و....
۶ـ گـفـتار فلسفی: اخلاق, ج۱, شرح و تفسیر دعای مکارم الاخلاق سه جلد.
۷ـ جهاد با نفس, آیه الله مظاهری.
۸ـ قرآن صاعد, غلامرضا برازش.
منبع:شبستان
