عقيق: حاج مرتضی طاهری هنوز با همان عبای مداحی که قدیمیها وقت خواندن روی دوششان میانداختند، میخواند. او که برادر بزرگتر برادران طاهری است و محضر پدر را درک کرده و پای منبرهای او خواندنش را شروع کرده، سنتی میخواند. مرتضی از کودکی با پدرش به روضههای خانگی میرفته و گاهی هم در کنار او روضهخوانی میکرده است. میگوید ما که بزرگتر شدیم پدرمان کمتر میخواند تا ما فرصت رشد پیدا کنیم. در شمارههای قبلی مجله با حاج مرتضی گفتوگوی مفصلی انجام داده بودیم، اما در این شماره با موضوع روضههای خانگی به سراغش رفتیم. او هم با استقبال فراوان دغدغههای ما را پاسخ داد. در خلال این گفتوگو، مرتضی طاهری بارها از کمرنگ شدن روضههای خانگی افسوس خورد و به فکر فرو رفت.
برادران طاهری از پامنبرخوانی پدر شروع کردند
حاج مرتضی طاهری به خاستگاه روضههای خانگی اشارهای میکند و شروع این روضهها را از زمان رضاخان میداند و میگوید: «زمان رضاخان روضهخوانی ممنوع شد و چون مردم نمیتوانستند علنی روضهخوانی کنند، روضهها را به خانهها کشاندند و این روضهها در خانهها ماند. این روضههاً معمولا به صورت ماهی یک بار و یا در بعضی از مناسبتها برگزار میشد. خود ما در منزلمان روزهای بیست و دوم هر ماه روضه داشتیم. چون بیست و دوم نزدیک بیست و پنج شوال، روز شهادت امام صادق علیه السلام است، پنج روز یا گاهی هم 10 روز ایام صادقیه را هم روضه میگرفتیم.»
فرزند ارشد خانواده طاهری از پدر خود و روضهها خانگی متعدد و مداومی که او تا سالهای پایانی عمرش با وجود بیماری، با موتور وسپایش میرفته میگوید و ادامه میدهد: «بزرگان اهل منبر در گذشته معتقد به این روضههای خانگی بودند. بعضیها که به دید مادی به همه مسائل نگاه میکردند به این آقایان انتقاد میکردند که شما چرا از صبح تا شب به جاهای مختلف برای روضههای خانگی میروید؟ مگر از این روضهها چقدر درآمد کسب میکنید؟ در صورتی که واقعاً این روضهها از لحاظ مبلغ قابل توجه نبود، اما گذشتگان به این روضهها اعتقاد داشتند. برای همین پدر ما از شرق تهران به محل قدیم ما یعنی نازیآباد میرفت تا به روضههای خانگیاش برسد.»
مرتضی و محسن طاهری شروع ذاکریشان از همین روضههای خانگی و پای منبر پدرشان بوده است. حاج مرتضی روضههای خانگی را باعث رشد کردن در مداحی میداند؛ چون در این روضهها مستمع زیاد نیست و نوع مخاطب طوری است که خواندن در این روضهها را سادهتر از جاهای دیگر میکند. او در این خصوص بیشتر توضیح میدهد: «این روضهها محیطی برای تمرین و راه افتادن ما بود. زمان مرحوم پدرمان هم ما تا مدتها به این روضهها میرفتیم و گاهی که ایشان بیمار بودند ما به جایشان به جلساتی که وعده داده بودند، میرفتیم.»
جمع شدن روضههای خانگی جنایت بود!
کثرت این روضهها در محلههای مختلف شهر و تأثیر آن در زندگی مردم موضوع صحبت ما میشود و مرتضی طاهری به آثار این روضهها در شکلگیری انقلاب و تداوم آن در جبهه و جنگ اشاره میکند و ادامه میدهد: «خیلی از اعتقادات مردم در روضههای خانگی شکل میگرفت. در زمان طاغوت داشتن تلویزیون حرام بود و متدینین این وسیله را در خانههایشان نداشتند، اما گاهی که برای روضه به خانهای میرفتیم، میدیدیم که در آن خانه تلویزیون هست، اما صاحبخانه به احترام روضه روی آن را پارچه کشیده است. این باعث میشد که جریان دینی در آن خانه راه بیفتد و تأثیر بگذارد.»
«جریانی حساب شده و هدایت شده دنبال این بود که روضههای خانگی را از بین ببرد و تقریبا هم موفق شد.» حاج مرتضی با حسرتی که در لحنش شنیده میشود، این جمله را میگوید و حرفهایش را به این جا میرساند که: «بعضی از دوستان اهل منبر آمدند و بدون توجه و ناخودآگاه به این روضههای خانگی حمله کردند؛ به این بهانه که مثلاً در بین 500 نفر ذاکری که در این خانهها میچرخیدند، یک آدم فاسد هم بوده است که چشم ناپاکی داشته. این چیزها را خود مردم میفهمند و اگر این چنین فردی به خانهشان بیاید، دفعه بعد راهش نمیدهند، اما این که ما برویم روی منبر و نعره بکشیم که اینها را به خانههایتان راه ندهید، ظلم است. مرحوم دایی من، روضهخوانی حوزه رفته و باسواد بود. ایشان میگفت من به سهم خودم از این آقایی که این حرف را زده نمیگذرم. این تهمت بزرگی به جمع روضهخوانها بود. نمیگویم آن آقا قصد و غرض داشته، اما جریانی حساب شده او را پر کردهاند تا این موضع را بگیرد. جمع شدن جلسات خانگی جنایت بود.»
روضههای خانگی، محل بیان مسائل شرعی
دیوارکشی بین روضههای خانگی و جلسات رسمی، مساله دیگری است که مرتضی طاهری به آن میپردازد و در این باره میگوید: «این اتفاق باعث شد، خیلی از ذاکرانی که اسم و رسمی دارند، رفتن به این روضهها را دون شان خود بدانند و الان به ندرت از قدما انسانهای وزین و با معلوماتی مانده که هنوز به روضه خانگی برود. حداقل خیری که این روضهها داشت این بود که مردم لااقل مسائل شرعیشان را یاد میگرفتند. الان خیلی از هیئتیهای ما مسائل شرعی را خوب نمیدانند، چون مساله شرعی گفتن منسوخ شده است. کسی هم که نمیرود خودش رساله بخواند. دوره نوجوانی ما منبریهای مطرح قبل از روضه مساله شرعی میگفتند.»
یکی دیگر از اثرات روضههای خانگی در زندگی مردم هر محل، گسترش رسمهایی مثل نذر، خیرات، رسیدگی به افراد کم بضاعت و با خبر بودن از وضعیت همسایگان بوده است که برادر بزرگتر طاهریها جای خالی این رسمها را پررنگ میبیند و با اشاره به جلسات زنانهای که امروز برگزار میشود، حرفش را ادامه میدهد: «روضههای زنانه با آن کیفیت قدیم کمرنگ شد و خانمهای جلسهای آمدند که البته این هم محدودیتهای خودش را دارد. اما در همین سریالی که اخیراً از سیما پخش شد، دیدیم که این جلسات زنانه چقدر روی افرادی که به آن جا میرفتند، تأثیر میگذاشت.
موضوع دیگر این پژوهش شفاهی، برکات مادی و معنوی است که روضههای خانگی هم برای صاحبخانه و هم برای روضهخوان داشته است. اعتقاد طاهری ارشد این است که هرجا نام اهل بیت علیهمالسلام برده شود، برکت به آنجا و آن جمع نازل میشود. او در این خصوص بیشتر توضیح میدهد: «علتی که این روضهها توسعه داشت این بود که مردم اعتقاد داشتند که در خانههاشان نام اهل بیت علیهمالسلام برده شود تا برکت به آن خانه بیاید، اما الان چه شده است؟ الان هیئتها بزرگ شدهاند و طرف که نمیتواند یک هیئت 500 نفری را به یک واحد آپارتمانی کوچک بیاورد. برای همین این داستان جمع شد و نام اهل بیت محدود شد به هیئتها. تمام برکات به واسطه وجود اهل بیت علیهمالسلام نازل میشود.»
او از "و بکم ینزّل الغیث من السماء" باران که نماد رحمت است به واسطه اهل بیت علیهم السلام نازل میشود. در مکاشفات بسیار آمده است به خانهای که سردرش پرچم اهل بیت علیهم السلام زده شده بلا نازل نمیشود. اینها چه شد؟ من در برخی از مناسبتها دیده ام که در شهر لندن بیشتر از اینجا پرچم اهل بیت درِ خانهها نصب شده است، چون آنها از فضا دور شده اند و قدر نعمت را بیشتر میدانند. من خیلی خوشحال شدم که شما این موضوع را انتخاب کردید و ان شاء الله این بحث در رسانههای دیگر هم گسترش پیدا کند و باعث شود که روضههای خانگی برگردد.
مرتضی طاهری میگوید نام اهل بیت علیهم السلام که در خانهای برده شود در آن خانه آرامش موج میزند و در شرح حال و روز امروز زندگیها اینچنین غصه میخورد که: به خدا قدیم این قدر مریضی و گرفتاری نبود، چون در خانهها ذکر اهل بیت علیهم السلام بود.خیلی از مشکلات امروزی ما ناشی از امور عصبی است که بخش عمده اش برمی گردد به کم رنگ شدن امور معنوی که صدر آن توسل به اهل بیت علیهم السلام است. در گذشته وضع مالی مردم به مراتب پایین تر از الان بود. یک هزارم الان هم نبود. اگر مثلا کسی در خانه اش مبل داشت انگشت نما بود. اما با همه این احوال زندگیها راحت تر بود چون آرامش در خانهها بود به برکت همین روضهها.
صحبتهای ما و حاج مرتضی به این جا میرسد که روضههای خانگی برکت زندگی روضه خوانها هم بوده است و با این که صلهای که روضه خوانها از این روضهها دریافت میکردند مبلغ قابل توجهی نبوده است، اما آنها به رفتن به روضههای خانگی پایبند بودند و به آن اعتقاد داشتند. طاهری از این برکات برای ما میگوید: جلسهای که اهل بیت علیهم السلام روی آن نظر دارند چندر غازش هم با برکت است. واقعا هم هنوز چندرغاز میدهند. ناگفته نماند که من خودم سالهاست به یکی از این جلسات با قدمت میروم. بیشترین پاکتی که در این جلسه ممکن است به من بدهند پنجاه تومان است. یعنی میخواهم بگویم بحث مبلغش نیست اما هرچقدر باشد برکت دارد. دو تومان و پنج تومانیهای روضهها خوب یادم هست. بابای ما در بین برادرهایش تنها کسی بود که خانه داشت، از برکت اهل بیت علیهم السلام.
حاج مرتضی به نکته خوبی اشاره میکند وقتی که میگوید: اهل بیت علیهم السلام علیهم السلام جایی میآیند که اخلاص در آنجا باشد. بعضی جاها میلیاردی خرج میکنند اما شاید اخلاص کمتر باشد و بیشتر سر و صداست. اگر این جلسات بزرگی که برگزار میشود خالص باشد ببینید چه اثری میگذارد. دنیا را میلرزاند همانطور که الان را لرزانده.
درخصوص اعتقاد علما و مراجع به روضههای خانگی و برگزاری آن در خانههایشان میپرسم و این پاسخ را از حاج مرتضی میشنوم: خیلی از بزرگان که امروز از مراجع بزرگند. گاهی به همین روضههای خانگی میرفتند. کارشان روضهخوانی نبود اما مقید بوند که گاهی به این روضهها بروند. در خانههای خودشان هم که اکثرا روضه برپا بود. مرحوم آیت الله گلپایگانی روزهای عاشورا خانواده را جمع میکرده و خودش برایشان روضه میخوانده. الان آقا روزهای شهادت همه ائمه در فترشان روضه دارند غیر از آن هم که پنج شب در محرم و فاطمیه اقامه عزای میکنند. مراجع دیگر هم همین طورند اکثرا. اینها برای ما پیام است.
اندکی وارد فضای فن خواندن در این روضهها میشویم و بحث را پایان میدهیم. حاج مرتضی طاهری به نوع مخاطبین در روضههای خانگی اشاره میکند و میگوید: در روضههای خانگی توقع کمتر است و هدف معنوی تر است. خیلی دنبال شعر و سبک نیستند و هدف صرفا توسل است. به همین خاطر خواندن در این روضهها خیلی ساده تر از جلسات رسمی بود. اشک هم راحت تر جاری میشد.
حاج مرتضی چندبار پشت سر هم و آهسته میگوید که " نمیدانم چرا این روضهها را جمع کردند" و صحبت ما با جملاتی از او که از سر افسوس آن را میگوید به پایان میرسد: من گاهی به خانواده و دوستان میگویم که از وقتی روضههای خانگی جمع شد اعتقادات ضعیف تر شد. حالا یکی یک غلطی کرد ما که نباید کل این داستان را زیر سوال ببریم. مگر در جلسات رسمی از این اتفاقات نیافتاده؟ کسی که مریض است همه جا مریض است. آقایی که این حرف را بالا منبر زدی لااقل الان برو و جبران کن. بگو دوباره روضهها راه بیافتد. هرچند جبران نمیشود اما بخشی از آن درست میشود. روضههای خانگی در خانهها حیا و آبرو میآورد و شاید نمیگذاشت که امروز این ماهوراهها سر پشت بامها باشد. الان در هیئتها ما هستیم که به درخانه اهل بیت علیهم السلام میرویم، اما در روضههای خانگی اهل بیت بودند که در خانه ما را میزدند.
منبع: خيمه