عقیق: فرض کنید امروز بفهمید کسی که سال‌ها با او دوست بوده‌اید، حقی از شما به گردنش مانده و هیچ‌وقت جبران نکرده است. چه حسی پیدا می‌کنید؟ حق‌الناس، تنها یک بدهی ساده نیست؛ ظلمی است که آرام‌آرام روابط را می‌سوزاند و در دنیا و آخرت دامن‌گیر می‌شود.
امام صادق (ع) در حدیثی می‌فرمایند: «مَنْ أَكَلَ مَالَ أَخِيهِ ظُلْمًا وَ لَمْ يَرُدَّهُ إِلَيْهِ أَكَلَ جَذْوَةً مِنَ النَّارِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ»؛ هر که مال برادر دینی خود را به ظلم بخورد و به او برنگرداند، در روز قیامت پاره‌ای از آتش می‌خورد.این حدیث، پرده از سنگینی حق‌الناس برمی‌دارد. حق‌الناس، تنها یک بدهی مالی نیست؛ ظلمی است که در دنیا و آخرت دامن‌گیر می‌شود. خداوند به عزت و جلال خودش قسم خورده که از حق مردم و ظلم به آن‌ها نگذرد.
امام علی (ع) نیز در نهج‌البلاغه می‌فرمایند: «أَمَّا الظُّلْمُ الَّذِي لَا يُتْرَكُ، فَظُلْمُ الْعِبَادِ بَعْضُهُمْ بَعْضًا»؛ ظلمی که بخشوده نمی‌شود، ظلم بندگان به یکدیگر است. این حقیقت، اهمیت جبران حق‌الناس را دوچندان می‌کند.جبران حق‌الناس، مراتبی دارد که هر کدام، دشواری خاص خود را دارند. ساده‌ترین مرتبه، جبران خسارت مالی است؛ مثلاً پولی را که گرفته‌ایم، به‌وضوح پس می‌دهیم. اما جبران حقوق جانی، سخت‌تر است. از آن سخت‌تر، جبران خسارت آبرو و حیثیت است. کسی که با انتشار یک شایعه، آبروی فردی را به باد داده، چگونه می‌تواند اعاده‌حیثیت کند و همه را به حقیقت آگاه سازد؟
بدتر از همه، جبران گمراه‌کردن مردم است. اگر عادت غلط و ظالمانه‌ای را در جایی جا بیندازیم یا مردم را از حق و حقیقت گمراه کنیم، این تضییع حقوق عمومی گاهی تا چند نسل گریبان‌گیر می‌شود. همچنین اگر با دخالت ما آینده یک نفر تباه شود، چگونه می‌توان زندگی دنیا و آخرت او را بازگرداند؟ و بدترین حالت، حق‌الناس‌هایی است که صاحب حق را نمی‌شناسیم یا نمی‌توانیم پیدا کنیم.
آیت‌الله عاملی در بیانات خود درباره اهمیت خانواده و مسئولیت در قبال آن می‌فرمایند: «حساس‌ترین نقطه در زندگی ما خانواده است. آنجاست که هویت فرزندان شما شکل می‌گیرد. هر کلمه باید حساب‌شده باشد.» وی با تأکید بر اینکه خداوند در کمین است تا ببیند چگونه با خانواده معامله می‌کنیم، خاطرنشان می‌کنند: «یک کلمه در خانه بزنید، خانه مرکز عفت است، مرکز پایه‌ریزی نسل سالم است، خانه خوابگاه نیست.»
وی در ادامه با اشاره به مسئولیت والدین در تربیت فرزندان می‌فرمایند: «پدرها، مادرها تا بیست و یک‌سالگی مواظب باشید، دستتان نرود، از دستتان نرود.» و هشدار می‌دهند: «این بیست و یک سال که بگذرد، دیگر پسر و دختر به تو برنمی‌گردد. حرف بزنی، می‌آید حرف رکیکی به تو می‌زند. آن وقت دیگر تو افکار و اندیشه آتیست پیدا کرده، می‌گوید شما همان نسل دیگر هستید، می‌خواهید ما را محدود بکنید.» این هشدار، نشان‌دهنده اهمیت حیاتی دوران تربیت است.
آیت‌الله عاملی با اشاره به گلایه والدین در سال‌های بعد می‌فرمایند: «پزشک خانم، مادر پزشک که پدر، میان در دفتر گریه می‌کنند، می‌گویند به ما راه‌نشان بده، آسیابی شده، سربه‌هوا شده، هیچ حرمت و احترامی دیگر نیست. ما برای این‌ها زندگی می‌کردیم، چرا این‌جوری شدند؟» این تصویر تلخ، نتیجه غفلت از مسئولیت تربیتی و حق‌الناسی است که در حق فرزندان روا داشته شده است.در جبران حق‌الناس، توجه به نوع حق، اهمیت فراوانی دارد. اگر حق مردم مربوط به آبرو باشد، مانند غیبت، باید توبه کرد و در صورت نبود مفسده، حلالیت خواست. اگر باعث گمراهی مردم شده‌ایم، باید توبه کنیم و با جدیت دنبال هدایت گمراه شدگان باشیم. این نکته، نشان می‌دهد که جبران حق‌الناس، تنها یک عمل مالی نیست؛ بلکه نیازمند تحولی درونی و مسئولیت‌پذیری عمیق است.پیشگیری، مهم‌ترین اصل در مواجهه با حق‌الناس است.
امام صادق (ع) می‌فرمایند: «إِذَا أَرَادَ أَحَدُكُمْ أَنْ يُسْتَجَابَ لَهُ فَلْيُطَيِّبْ كَسْبَهُ وَ لْيَخْرُجْ مِنْ مَظَالِمِ النَّاسِ»؛ اگر کسی بخواهد دعایش مستجاب شود، باید درآمدش حلال باشد و از حق‌الناس چیزی به گردنش نباشد. بنابراین، باید پیش از هر اقدام و تصمیمی، پیامدهای آن را بر حقوق دیگران سنجید و از هرگونه تعدی و ظلم پرهیز کرد.در پایان، این حقیقت را باید پذیرفت که جبران حق‌الناس کار آسانی نیست و به همین دلیل، باید مراقب بود که حق کسی به گردنمان نیفتد.
اگر هم چنین شد، باید با جدیت و بدون شرمندگی، در مسیر جبران گام برداشت. در غیر این صورت، باید منتظر قیامت بود که دین بسیاری از افراد را مجبور شویم به قیمت از دست دادن ثواب‌ها یا به دوش کشیدن بار مجازات گناهان مردم جبران کنیم. این، هشداری است که هر عاقلی را به تأمل وامی‌دارد.
منبع:فارس
