آیت الله العظمی صافی گلپایگانی در
نوشتاری تاکید کردند: باید شیعیان در روز شهادت امام جعفر صادق(ع) در مجالس
عزای آن حضرت شرکت کنند و تعظیم این روز، تعظیم دین و احکام الهی است.متن نوشتار آیت الله صافی گلپایگانی با عنوان «دانشگاه بزرگ فقه و فضیلت» به این شرح است:
بسم الله الرحمن الرحیم
« یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللّهَ وَ کُونُوا مَعَ الصَّادِقین »
حضرت صادق، امام راستین
پیشوا و مقتدای اهل دین
درّ بحر اصطفا، شمس هُدا
افتخار اصفیا و اولیا
کرد احیا، شرع جدّش مصطفی
داد رونق، رسم و آیین ولا
صیت فضلش عرصه غبرا گرفت
نهضت او سر به سر دنیا گرفت
مکتب فقه و فضیلت باز کرد
دعوت مردم ز نو آغاز کرد
ذو المکارم ذو الفضائل ذو الکمال
عِدل قرآن، رهنمای بیهمال
مدرس او، مشعل تابان نور
علم وحیانی در آن اندر ظهور
صف به صف در آن رجال علم و دین
از افاضات جنابش خوشهچین
عالمان در مدرسش، چون مفلسان
بر در اعیان و اشراف زمان
از جهان شد سوی بستان وصال
بارگاه قرب حیّ ذو الجلال
گفتن و نوشتن درباره پیشوای ششم حضرت امام جعفر صادق(ع) و بیان اوصاف آن حضرت، در یک سخنرانی، مقاله و دهها، صدها و هزاران سخنرانی و مقاله امکان ندارد.
اخیراً یکی از دانشمندان به نام استاد اسد حیدر کتابی پیرامون شخصیت امام جعفر صادق(ع) و علوم و فضایل آن حضرت نوشته است که تا جلد پنجم آن به نظر حقیر رسیده است. همچنین دانشمندان دیگر، مانند استاد ابو زهره استاد جامع الأزهر در این موضوع، کتابها نوشتهاند و در هزارها کتاب و مصادر و مآخذ اسلامی به مقامات بلند علمی و آرای آن حضرت در رشتههای مختلف علوم به طور تفصیل یا اجمال اشاره شده است.
اوضاع و احوال سیاسی کشورهای اسلامی در نیمه اول قرن دوم هجری به حضرت صادق پیشوای به حق ناطق(ع) مجال و فرصتی داد که بزرگترین نهضتهای علمی را به ویژه در قسمت علوم اسلامی رهبری فرماید و مکتب و مدرسهای افتتاح کند که معروفترین علماء اسلام در آن شاگردی کرده و اخذ حدیث و علم کنند.
ابوحنیفه پیشوای مذهب حنفی، مالک بن انس پیشوای مالکیان، سفیان ثوری، سفیان بن عیینه، شعبه، ابن جریح، قطان، محمد بن اسحاق، یحیی ابن سعید ابو ایّوب سجستانی، محمد بن مسلم، ابان بن تغلب، جابر جعفی بکر و حمران و زراره و عبدالملک پسران اعین، حفص قاضی، هشام بن الحکم، هشام بن سالم، اعمش و مشاهیر دیگری امثال آنان، شاگرد آن حضرت بودهاند؛ اصحاب و شاگردانی که به نقل ابن عقده - یکی از بزرگترین حفاظ علماء اسلام – در کتاب (اسماء الرجال الذین رووا عن الصادق(ع)) از چهار هزار بیشتر بودند.
علوم حضرت امام جعفر صادق(ع) بلاد و مجامع علمی اسلامی را فرا گرفت و علماء عراق و حجاز و خراسان و شام از ایشان اخذ علم کرده و در مشکلات علمی و معضلات مسائل اسلامی تنها آن حضرت حلال مشکلات و دفاع معضلات بود.
علم توحید و خداشناسی، تفسیر، فقه، حدیث، آداب و اخلاق اسلامی، احتجاج با ارباب ملل و نقد آراء طبیعین و زنادقه و سایر فنون اسلامی در همه قسمت، در مکتب آن حضرت تدریس میشد و به یُمن تربیت امام ششم در تمام آن فنون، مردان نامی و مؤلفین و ارباب نظر بسیار شدند و علوم اسلام از حال رکودی که در دوران تسلط بنیامیه داشت خارج و با یک سیر بسیار عجیب راه تکامل و انتشار را پیمود و معلوم شد که همانطور که حدیث متواتر ثقلین و صدها احادیث دیگر بر آن دلالت دارد برای اخذ علم و هدایت و معارف دینی باید در خانه اهل بیت(ع) را کوبید و به حبل ولایت ایشان معتصم گردید، حتی مثل منصور خلیفه بنی عباس رسماً به مقام علمی و شخصیت روحی حضرت صادق(ع) اعتراف میکرد و علم و مقامات آن حضرت را موهبت الهی و افاضه ربانی میدانست و میگفت: «إنّ جعفراً کان ممّن قال الله فیه: «ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْکِتابَ الَّذینَ اصْطَفَیْنا مِنْ عِبادِنا» و کان ممّن اصطفی الله و کان من السابقین بالخیرات».
راجع به مقام رهبری علمی آن حضرت در علوم اسلامی و هزارها تربیتشدگان آن عالی مکتب امامت و ولایت، مجال سخن به قدری دامنهدار است که امثال این نوشتارها و گفتارها به شرح آن وافی و کافی نیست و مراجعه مختصر به کتب کلام، توحید، الهیات، حدیث، فقه، تفسیر و سایر علوم و قرآن و تاریخ و... صحت این دعوی را بر همه کس روشن میسازد.
آنچه که بیشتر شایان توجه و تأمل است این است که رهبری آن حضرت در علوم اسلامی منحصر نیست بلکه در سایر دانشهای متنوعه مانند نجوم، هیئت و ریاضی و طب و تشریح و معرفة النفس و شیمی و نباتشناسی و علوم دیگر از این قبیل نیز شاگردانی تربیت کرد که در این فنون معروف و مشهورند و همان مقالات و احادیث و کتابهایی که از ایشان در صفحه روزگار باقی مانده و زینتبخش کتب مسلمین است، مانند توحید مفضل و رساله اهلیلجه و مباحثات آن حضرت با ملاحده، همه و همه شاهد این گفتار است که مکتب حضرت مانند یک دانشگاهی بود که دانشکدههای عمده در علوم مختلفه در آن تأسیس شده باشد و در هر مکتب و دانشکده مباحثه و درس و تحقیق راجع به علم خصوصی تعقیب و دنبال شود.
شاگردان آن حضرت رشتههای مختلف علم، مانند کلام، مناظره، الهیات، فقه، تفسیر، حدیث، ادب، علوم طبیعی، شیمی، منافع الأعضاء و رشتههای دیگر را از مکتب آن حضرت فرا میگرفتند و این مکتب آن حضرت بود که بزرگترین علمای علوم قرآن و فقه و کلام و شیمی و... را به دنیا تحویل داد و افرادی مانند محمّد بن مسلم، زراره، هشام، ابان بن تغلب، ابوحنیفه، مالک بن انس هم از شاگردان آن حضرت بودند.
به طور مثال یکی از علومی که مسلماً حضرت صادق(ع) تدریس کرده و عنایت به آن داشتهاند علم شیمی بوده که سرانجام از آن دانشگاه بزرگ، مردی نابغه به نام جابر بن حیان فارغ التحصیل شد که اگر از زمان جابرین حیان تا حال دنبال نتایج استفادههای این مرد را از امام ششم و تحقیقات و بحثهای علمی او را گرفته بودیم و به علوم دیگر که مورد نیاز جوامع متمدن و پیشرفته است اهمیت داده بودیم، امروز در میدان مدنیت مادی، به غرب و اروپا و آمریکا که هرچه دارند از دولت سر اسلام و اصول عالیه آن و از برکات مساعی علماء مسلمین دارند محتاج نمیشدیم.
غرض آنکه حضرت صادق(ع) یک قوه فکریه در عصر خودشان بودند که به تدریس علوم اسلامیه و علوم قرآن و سنّت و عقاید اکتفا نفرموده، بلکه به بحث در عالم کائنات و اسرار آن پرداخته و در افلاک، مدارات شمس و قمر و نجوم، علومی را اظهار کردند که در ضمن آن مقدار نعمتهای خدا را بر انسان تعلیم فرموده و وحدانیت خالق را از ابداع مخلوق و از تعدد اشکال و رنگها و غیر آن به مردم آموختند.
این مکتب والای علمی حتّی دانشمندان بزرگ از مخالفان مکتب اهل بیت(ع)، را به اعتراف واداشت و همه به صراحت اعلم و افقه بودن آن امام به حق ناطق را بیان کردند: ابوحنیفه رئیس احناف میگوید: «مَا رَأَیْتُ أفقَه مِنْ جَعْفَر بْنِ مُحَمَّد؛ من فقیهتر از جعفر بن محمد ندیدهام.»
منبع: ابنا
212002
بخش اول گفت و گوی عقیق با استاد حسین انصاریان:
