یادداشت/

«قانون، اجتماع و حجاب» حق با کدام است

برخی آن را امری فردی تلقی می‌کنند و برخی دیگر آن را قانون اجتماعی می‌خوانند و بعضی دیگر آن را امری الهی بر می‌شمرند، اما به راستی حق با کدام یک است؟ «حجاب» واژه‌ای که این روزها تحلیل‌های زیادی را به خود اختصاص داده است.

کد خبر: ۹۷۴۶۵

پنجشنبه - ۲۱ تير ۱۳۹۷ / 21 April 1397

عقیق:از همان ابتدا که مفهوم ملت-دولت پا گرفت یا از همان ابتدا که جامعه شکل گرفت، برای بهتر زیستن قوانینی وضع شد تا بشر با آرامش بهتر بتواند به امورات زندگی خود بپردازد و در سودای سعادت و خوشبختی با امنیتی که برای آن حاکم بود، تلاش کند، طبیعی است که هر اجتماع، حکومت یا دولتی برای راهبری مسائل زندگانی مردم اعم از اقتصاد،‌ اجتماع، سیاست و فرهنگ راه‌ها و موانعی را تصویب کند تا افراد جامعه با محوریت عرق میهنی و مذهبی راه سعادت خود و کشورشان را پیدا کنند، در این میان حکومت‌هایی که بر محوریت «الله» در طول تاریخ چه از سوی انبیا و ائمه تشکیل شده است، با توجه به آنچه که شارع نازل کرده قوانینی را وضع کردند که برخی از آن‌ها اجباری است که رعایت این قوانین بر همه افراد جامعه حتی اقلیت‌های مذهبی لازم است.

«حجاب» هم از جمله آن مسائل است که حکومت می‌تواند آن را اجباری کند، زیرا حجاب هم جنبه شرعی دارد و هم جنبه قانونی و اجتماعی. از این رو، جمهوری اسلامی «حجاب» را اجباری کرده است؛ اما الزام حجاب در کشور ایران، به دلیل قانون کشور است، نه اینکه فرد باید مسلمان باشد یا احکام اسلام را عمل کند؛ بلکه از این جهت که «حجاب» پدیده‌ای اجتماعی است و ربطی به دیندار بودن یا نبودن ندارد، زیرا اگر حجاب تنها یک مسأله فردی بود، مسیحی یا یهودی و یا اقلیت‌های مذهبی دیگر، هیچ الزامی برای انجام آن نداشتند، همان گونه که غیر مسلمانی را اجبار به روزه گرفتن نمی‌کند، زیرا فقط یک مسأله فردی است؛ اما چون حجاب مسأله اجتماعی است، رعایت آن بر غیر مسلمان نیز لازم است.

پایه این اجبار از آنجا است که اصولاً کارهای خلاف و منکری که آشکارا و در منظر مردم رخ می‌دهد، در حکومت اسلامی از انجام آن‌ها جلوگیری می‌شود؛ ولی کارهایی که جنبه علنی ندارد و در جامعه تأثیر منفی ایجاد نمی‌کند، حالت اجباری ندارد؛ مثلاً‌ اگر فردی درون خانه در برابر با نامحرم، حجاب را رعایت نکند، وی را مجبور به حجاب نمی‌کنند؛ ولی در مجامع عمومی و کوچه و خیابان که در منظر دیگران است، باید حجاب را رعایت کرد.

باید توجه کرد عدم اجباری بودن حجاب موجب نمی‌شود که حجاب بیش‌تر رعایت شود؛ زیرا برخی پایبند قانون و ارزش‌های جامعه نیستند، اگر آزادی به آن‌ها داده شد، به حرمت شکنی می‌پردازند و دستورات دین را در همه عرصه‌ها، از جمله حجاب رعایت نمی‌کنند. این در حالی است که در کنار کار سلبی توجه به بسته‌های فرهنگی و اجتماعی در امر گسترش حجاب مؤثرتر است،‌ بنابراین اینجا جمهوری اسلامی است، قانون اسلام اجرا می‌شود و اکثریت به اتفاق جمعیت آن را مسلمانان تشکیل می‌دهند و آنان نیز خواستار اجرای قوانین اسلام هستند و حجاب هم یک قانون اجتماعی است.

برای بهتر شدن موضوع به تاریخچه قوانین مربوط به عفاف و حجاب نیم‌نگاهی داشتیم و در ادامه به برخی مصادیق قانونی عفاف و حجاب پرداختیم که دریچه‌ای نو درباره این قانون اجتماعی را پیش‌روی ما قرار می‌دهد:

*قوانین مربوط به عفاف و حجاب

ردیف

عنوان قانون

تاریخ تصویب

1

قانون بازسازی نیروی انسانی وزارت‌خانه‌ها و مؤسسات دولتی و وابسته

5/7/1360

2

قانون جرائم رایانه‌ای

5/3/1388

3

قانون حمایت از کودکان و نوجوانان

25/9/1381

4

قانون ساماندهی مد و لباس

12/10/1385

5

قانون گزینش معلمان و کارکنان آموزش‌وپرورش

14/6/1374

6

قانون ممنوعیت به کارگیری تجهیزات دریافت از ماهواره

3/11/1373

7

قانون نحوه مجازات اشخاصی که در امور سمعی و بصری فعالیت‌های غیرمجاز می‌کنند

16/10/1386

8

قرارداد 4 مه 1910 راجع به اشاعه نشریات منافی عفت و مستهجن

18/9/1337

9

آیین‌نامه حفظ حدود و آداب اسلامی در دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی

6/5/1366

10

اصول و مبانی و روش‌های اجرایی گسترش فرهنگ عفاف

14/11/1376

11

آیین‌نامه نحوه نظارت بر علائم، نشانه‌ها و تصاویر روی البسه و لوازم‌التحریر و کالاهای مشابه

11/11/1379

12

راهبردهای گسترش فرهنگ عفاف

4/5/1384

13

ضوابط تأسیس و نظارت بر آموزشگاه‌های آزاد هنری

21/01/1380

14

سیاست‌های فرهنگی - اجتماعی بهینه‌سازی وضعیت خوابگاه‌های دانشجویان کشور

22/5/1381

15

سیاست‌های بهبود وضع گذران اوقات فراغت زنان و دختران

20/12/1381

16

آیین‌نامه راهکارهای اجرایی گسترش فرهنگ عفاف و حجاب

13/10/1384

17

سیاست‌های توزیع و نمایش فیلم‌های سینمایی و مواد سمعی و بصری

26/7/1384

18

راهبردها و راهکارهای ارتقای فعالیت‌های سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران

12/7/1384

19

بخشنامه برخورد قاطع با فروشندگان لباس‌هایی که استفاده از آن‌ها خلاف شرع است

2/10/1378

20

بخشنامه تسریع در رسیدگی به پرونده‌های عوامل ترویج فساد و بدحجابی

20/2/1369

21

بخشنامه رعایت ظواهر شرعی و حجاب اسلامی در محیط کار

25/9/1368

22

بخشنامه رعایت موازین قانونی در برخورد با واردکنندگان و عرضه‌کنندگان آدامس‌های با تصاویر مبتذل و مستهجن و خودداری از ارفاق

27/7/1382

23

آیین‌نامه اجرای قانون ممنوعیت به‌کارگیری تجهیزات دریافت از ماهواره

9/1/1374

24

آیین‌نامه اجرایی قانون ساماندهی مد و لباس

12/3/1387

25

آیین‌نامه اماکن عمومی

23/3/1363

مصادیق بدحجابی در پوشش در رسیدگی به تخلفات و جرائم فروشندگان لباس‌هایی که استفاده از آن‌ها در ملأعام خلاف شرع است و یا عفت عمومی را جریحه‌دار می‌کند.

ردیف

مصداق

منبع

1

تولید عالمانه لباس‌ها و نشانه‌هایی که علامت مشخصه گروه‌های ضد اسلام و انقلاب است

تبصره 1 ماده قانون رسیدگی به تخلفات و مجازات فروشندگان لباس‌هایی که استفاده از آن‌ها در ملأعام خلاف شرع است یا عفت عمومی را جریحه‌دار می‌کند

2

وارد کردن عالمانه لباس‌ها و نشانه‌هایی که علامت مشخصه گروه‌های ضد اسلام و انقلاب است

3

فروش عالمانه لباس‌ها و نشانه‌هایی که علامت مشخصه گروه‌های ضد اسلام و انقلاب است

4

استفاده عالمانه لباس‌ها و نشانه‌هایی که علامت مشخصه گروه‌های ضد اسلام و انقلاب است

ماده 1 و 2 قانون رسیدگی به تخلفات و مجازات فروشندگان لباس‌هایی خلاف شرع

5

کسانی که در انظار عمومی وضع پوشیدن لباس و آرایش آنان خلاف شرع و یا موجب ترویج فساد و یا هتک عفت عمومی باشد

ماده 4 قانون رسیدگی به تخلفات و مجازات فروشندگان لباس‌هایی که خلاف شرع است یا عفت عمومی را جریحه‌دار می‌کند

6

دستفروشانی که به توزیع و فروش البسه و نشان‌های مشخصه گروه‌های ضد اسلام و انقلاب می‌پردازند مجرم شناخته می‌شوند

ماده 3 قانون رسیدگی به تخلفات و مجازات فروشندگان لباس‌هایی که خلاف شرع است یا عفت عمومی را جریحه‌دار می‌کند

*مصادیق البسه و آرایش غیرمجاز

هیأت وزیران در جلسه مورخ 20/3/1368 بنا به پیشنهاد شورای عالی قضایی در راستای سیاستگذاری در امور اجرایی مبارزه فرهنگی با مظاهر فساد و ارشاد جامعه و نیز تشخیص مصادیق و موارد یاد شده در مواد 1 و 4 و 5 قانون (نحوه رسیدگی به تخلفات و مجازات فروشندگان لباس‌هایی که استفاده از آ‌ن‌ها در ملأعام خلاف شرع است و یا عفت عمومی را جریحه‌دار می‌کند) آیین‌نامه‌ای را تصویب می‌نماید. در این آیین‌نامه تشکیل کمیسیونی را تصویب می‌کند و بر اساس آن مراجع قضایی را مکلف می‌کند بر اساس مصادیق و مواردی که این کمیسیون تعیین می‌‌کند نسبت به تخلفات رسیدگی کند، این کمیسیون در نشست مورخ 25/6/1375 مصادیق البسه و آرایش غیرمجاز را بر اساس پیشنهادهای ستاد احیاء امر به معروف و نهی از منکر به تصویب می‌رساند که بخشی از آن در جدول زیر آمده است:

ردیف

مصداق

ممنوعیت

1

استفاده از انواع کلاه برای زنان

برای زن

2

نپوشیدن کامل موی سر، گردن، سینه و هر جای دیگر بدن برای زنان جز وجه و کفین

برای زن

3

انواع دامن‌ها و شلوارهای کوتاه و چسبان و شلوارک‌هایی که تعمداً پاره و وصله شده باشد

برای زن

4

گردنبند و گوشواره برای مردان

برای مردان

5

کلاه‌های مبتذل مردانه که دارای نقوش و علائم ضد اسلام و ضدانقلاب و ضد اخلاق رویان باشد

برای مردان

6

کراوات و پاپیون از هر نوع

برای مردان

7

استفاده از البسه زنانه، شلوارهای کوتاه، شلوارهای چسبان و تنگ و نازک، شلوارهایی که تعمداً پاره و وصله شده باشد

برای مردان

8

استفاده از زیورآلات، گردنبند، زنجیر، مچبند، دستبند، پلاک، انگشتر طلا برای مردان

برای مردان

9

کمربندهای غیرمتعارف، دارای نقوش زننده و علائم گروه‌های ضد اسلام و ضدانقلاب و ضد اخلاق و یا شبرنگ دار، پولک‌دار و چراغ‌دار

برای هر دو جنس

10

مچبند (دست‌وپا)، مچ‌بندهای غیرمتعارف که دارای نقوش زننده و علائم گروه‌های ضد اسلام و ضدانقلاب و ضد اخلاق و یا شبرنگ‌دار و پولک‌دار و چراغ‌دار

برای هر دو جنس

11

عینک‌هایی که دارای طرح‌های غیرمتعارف، نظیر گربه‌ای، خرگوشی، چرا‌غ‌دار، دستگیره‌دار، برف‌پاک‌کن‌دار

برای هر دو جنس

12

استفاده از پیشانی‌بندهایی که دارای نقوش و علائم ضد اسلام و ضدانقلاب و ضداخلاق و یا نوشته‌هایی با حروف لاتین باشند

برای هر دو جنس

13

انگشترهایی که دارای نقوش، الفاظ و حروف لاتین هستند و دلالت بر هواداری یا عضویت در گروه‌های ضد اسلام و ضدانقلاب و ضد اسلام دارند مثل انگشترهایی با نگین یا بدنه شبیه اسکلت و جمجمه انسان، عقاب، آرم پنتاگون، ستاره داوود، داس و چکش، کله پلنگ، کله گرگ و نگین با تصویرهای زن

برای هر دو جنس

14

کیف‌هایی که دارای علائم و نقوش و نوشته‌هایی با حروف لاتین و زننده و یا دارای علائم گروه‌های ضد اسلام، ضدانقلاب و ضد اخلاق باشند

برای هر دو جنس

15

استفاده از شال، دستمال‌گردن که دارای علائم و نوشته‌هایی با حروف لاتین و زننده و یا دارای علائم گروه‌های ضد اسلام، ضدانقلاب و ضداخلاق باشند

برای هر دو جنس

*مصادیق و شاخص‌های بدحجابی

ستاد احیاء امر به معروف و نهی از منکر که وظیفه تعیین شاخص‌های بدحجابی را در جامعه بر عهده دارد، به بیان مصادیق بسنده کرده است،‌ بنابراین هر یک از سازمان‌های می‌توانند با الگوگیری از این مصوبه به فراخور محیط کاری خود دراین زمینه اقدام کنند، در ادامه به برخی نکات کلیدی نحوه پوشش و حجاب اشاره می‌شود:

1- لباس زنان باید پوشاننده تمام بدن به جز وجه و کفین باشد.

2 -لباس نباید تنگ، چسبان و بدن‌نما باشد.

3-استفاده از هر نوع زیورآلات که جلب توجه کند ممنوع است.

4 -استفاده از هر وسیله آرایشی که باعث تبرج و جلب توجه شود، ممنوع است.

5-استفاده از لباس‌هایی که دارای هرگونه نقوش تحریک‌کننده و یا خلاف اخلاق حسنه باشد ممنوع است.

6-استفاده از لباس‌هایی که دارای هرگونه نوشته مغایر شئون اسلامی باشد ممنوع است.

7 -استفاده از لباس‌هایی که دارای هرگونه نقوش تبلیغ‌کننده فرهنگ غربی باشد ممنوع است.

بنابراین توقع می‌رود نیروی انتظامی با اعلام این اصول کلی به جامعه و آگاه‌سازی شهروندان از قوانین جاری کشور، آن‌ها را در بهتر اجرا کردن قوانین و پایبندی مردم به حقوق شهروندی یاری رساند، از جمله آیین‌نامه راهکارهای اجرایی گسترش فرهنگ عفاف و حجاب مصوب 13/10/1384 که مطرح می‌سازد: اعلام حدود و ضوابط قانونی عفاف و مالک‌های بدحجابی در جامعه به منظور تشخیص مصادیق آن بر عهده نیروی انتظامی گذاشته شده است، پاسخ دهد و مصادیق بدحجابی را با توجه به همین اصول از دیدگاه جامعه شناسایی کند.

*شماره ۱۱ فصلنامه علمی تخصصی دانش انتظامی خراسان شمالی

منبع:فارس