نقش محبّت در زندگى از نگاه امام علی(ع)

امام(عليه السلام) فرمودند: اظهار محبت و دوستى با مردم نيمى از عقل است.

کد خبر: ۸۹۸۵۷

پنجشنبه - ۱۶ شهريور ۱۳۹۶ / 16 June 1396

عقیق:امام(عليه السلام) فرمودند: التَّوَدُّدُ نِصْفُ الْعَقْلِ.اظهار محبت و دوستى با مردم نيمى از عقل است.
شرح و تفسير حکمت 142 نهج البلاغه:

امام علی (عليه السلام) در اين گفتار حكيمانه اشاره به آثار محبت و دوستى با مردم كرده مى فرمايد: «اظهار محبت و دوستى با مردم نيمى از عقل است»، (التَّوَدُّدُ نِصْفُ الْعَقْلِ).

تعبير به «نيمى از عقل» اشاره به اين است كه كارى است فوق العاده عاقلانه و منظور از «تودد» اين است كه كارهايى انجام دهد كه نشانه كمال محبت و دوستى باشد، در مشكلات به يارى آنها بشتابد و در برابر كارهاى ناروا به هنگام قدرت به جاى انتقام جويى عفو كند و با چهره گشاده با مردم روبه رو شود، در برابر آنها تواضع كند، سخنان آنها را بشنود و به آنها احترام بگذارد.

مجموعه اين امور و مانند آن را «تودد» مى گويند كه آثار فراوانى دارد از جمله: دوستان زيادى در سايه تودد براى انسان پيدا مى شوند، اگر اهل كسب و تجارت باشد مشتريان او فراوان مى گردند و اگر مدير تشكيلاتى باشد افرادى كه در زيرمجموعه او هستند به او عشق مى ورزند و وظايف خود را به خوبى انجام مى دهند، چنانچه فرمانده لشگرى باشد افراد لشگر او سر بر فرمان او خواهند بود، اگر عالم و روحانى باشد مردم به او اقتدا مى كنند و ارشادات و نصايحش را به گوش جان مى پذيرند و چنانچه پدر و بزرگ تر خانواده باشد همسر و فرزندان به او علاقه مند مى شوند و محيط خانواده محيطى مملوّ از محبت و آرامش و همكارى خواهد بود و همچنين افراد ديگر در محيط ها و پست هاى ديگر. ولى به عكس اگر انسان در برابر مردم خشن باشد و با قيافه درهم كشيده روبه رو شود، بى اعتنايى كند، تكبر بورزد، نسبت به سرنوشت آنها بى اعتنا باشد و به تعبير قرآن «فَظّ غليظ القلب» باشد از اطراف او پراكنده مى شوند، در ميان جمع زندگى مى كند ولى تك و تنهاست.

به گفته شاعر: نهال دوستى بنشان كه كام دل به بار آرد درخت دشمنى بركن كه رنج بى شمار آرد

در بحارالانوار از امام حسن عسكرى(عليه السلام) در ضمن مواعظ آن حضرت چنين نقل شده: «مَنْ كانَ الْوَرَعُ سَجِيَّتَهُ وَالْكَرَمُ طَبيعَتَهُ وَالْحِلْمُ خَلَّتَهُ كَثُرَ صَديقُهُ وَالثَّناءُ عَلَيْهِ وَانْتَصَرَ مِنْ أعْدائِهِ بِحُسْنِ الثَّناءِ عَلَيْهِ، كسى كه تقوا و ورع خوى و خصلت او باشد و جود و بخشش طبيعتش و حلم و بردبارى عادتش، دوستانش بسيار مى شوند و ثنا خوانانش فراوان و از اين طريق بر دشمنانش پيروز مى گردد».

البته نبايد خوش رفتارى با مردم را با مسئله تملق و چاپلوسى اشتباه كرد كه آن حساب جداگانه اى دارد و به يقين از صفات مذموم است. مرحوم مغنيه مى گويد: بعضى از شارحان نهج البلاغه تعبير به «نصف العقل» را چنين تفسير كرده اند: «اَلْمُرادُ بِنِصْفِ الْعَقْلِ تَدْبيرُ الْمَعاشِ، منظور از نصف عقل تدبير معاش است» ولى به يقين اين تفسير، تفسير تمام جمله امام(عليه السلام) نيست بلكه مى تواند بخشى از آن را تشكيل دهد، زيرا كسانى كه خوش رفتارند در امر معاش و جلب شركاى خود و مشتريان فراوان موفق تر خواهند بود.

مرحوم كلينى در كتاب كافى بابى تحت عنوان «التَّحَبُّبُ إلَى النّاسِ وَالتَّوَدُّدُ إِلَيْهِمْ» ذكر كرده و در ذيل آن احاديث متعددى از معصومين(عليهم السلام) آورده است.

از جمله در حديثى از پيغمبر خدا(صلى الله عليه وآله) نقل مى كند كه مرد عربى از طايفه بنى تميم خدمت پيغمبر اكرم(صلى الله عليه وآله) آمد عرض كرد يا رسول الله توصيه اى به من بفرما! از جمله امورى كه پيغمبر اكرم(صلى الله عليه وآله) فرمود چنين بود: «تَحَبَّبْ إلَى النّاسِ يُحِبُّوكَ، به مردم اظهار محبت كن تا تو را دوست دارند». و نيز در حديث ديگرى از همان حضرت نقل مى كند كه فرمود: «ثَلاثٌ يُصْفينَ وُدَّ الْمَرْءِ لاِخيهِ الْمُسْلِمِ يَلْقاهُ بِالْبُشْرِ إذا لَقِيَهُ، وَيُوَسِّعُ لَهُ فِي الْمَجْلِسِ إذا جَلَسَ إلَيْهِ، وَيَدْعُوهُ بِأحَبِّ الاْسْماءِ إلَيْهِ، سه چيز است كه اظهار محبت هركسى را نسبت به برادر مسلمانش صفا مى بخشد: او را با چهره گشاده ملاقات كند و در مجلس كه مى نشيند (هنگام ورود برادر مسلمانش) براى او جا باز كند و وى را به بهترين نام هايش خطاب نمايد»

منبع:باشگاه خبرنگاران