چه هنگام سخنان ما سودمند می‌شود

وقتی که سنجیده و از روی علم و آگاهی حرف بزنیم و در سخن گفتن، اندیشه را به‌کار بگیریم در آن صورت سخنان ما سودمند می‎افتد. از همین رو در کلام امیرمؤمنان علی(ع) می‎خوانیم: «زبان عاقل، در پس قلب او و قلب احمق، پشت زبان اوست».

کد خبر: ۸۳۵۱۴

يکشنبه - ۱۰ بهمن ۱۳۹۵ / 10 November 1395

عقیق: همه حکیمان و پیشوایان هدایت بر سخن گفتن نیکو، سنجیده و به‌جا تاکید کرده‌اند و در میان آموزه‌ها و تعالیمی که دارند، حرف و سخن، جایگاه ویژه‌ای دارد.در کلمات امام علی(ع) در نهج‌البلاغه و منابع دیگر، بر زبان و سخن، تاکید فراوانی شده است.فایده‌هایی که امام علی(ع) آن‌را یادآور می‎شود، فایده‌ مادی نیست، بلکه فایده و سود عقلانی و ماندگار است، زیرا امام علی(ع) منافع زودگذر و موقت را فایده‌بخش نمی‌‎داند.
زبان، عضو بسیار حساسی است که در نیک‌بختی و یا بدبختی انسان، تاثیر مهمی دارد، از همین روست که باید به‌گونه‌ای سخن گفت که در رشد عقل و معنویت، سودمند و فایده‌آفرین باشد.
وقتی که سنجیده و از روی علم و آگاهی حرف بزنیم و در سخن گفتن، اندیشه را به‌کار بگیریم در آن صورت سخنان ما سودمند می‎افتد.اگر زبان از ناحیه عقل، پشتیبانی شود، حرف سودمند از آن تولید می‏ شود و اگر از طرف هوی و هوس حمایت گردد، نتیجه‌ای جز حماقت و نابخردی ندارد، از همین رو در کلام امیرمؤمنان علی(ع) می‎خوانیم: «زبان عاقل، در پس قلب او و قلب احمق، پشت زبان اوست».
سودمندترین و برترین علم
علم و دانش در اسلام، منزلت والایی دارد و دانستن و آگاهی، بسیار ستایش شده است کمااینکه امام علی(ع) در این رابطه فرموده است: «بدان، در دانشی که فایده نبخشد چیزی نیست و علمی که نفعی نرساند سزاوار آموختن نیست» و نیز در آیه ۹ سوره زمر آمده است: «أَمَّنْ هُوَ قَانِتٌ آنَاء اللَّيْلِ سَاجِدًا وَقَائِمًا يَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَيَرْجُو رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُوْلُوا الْأَلْبَابِ؛ [آيا چنين كسى بهتر است] يا آن كسی‎که او در طول شب در سجده و قيام اطاعت [خدا] می كند [و] از آخرت می‎ترسد و رحمت پروردگارش را اميد دارد بگو آيا كسانی‎که می‎دانند و کسانی‎که نمی‎دانند يكسانند تنها خردمندانند كه پندپذيرند».
از دیدگاه اسلام، دانش، ملاک و معیار ارزش است و انسان‌ها به قدر دانش خود، قدر و قیمت دارند.پیامبر گرامی اسلام(ص) فرموده است: «کسی‌که دانش او از همه کمتر است ارزش او از همه کمتر و کسی‎که دانش او از همه بیشتر است، منزلت او از همگان برتر است».حتی با آن همه فضیلت‌های بی‌نظیری که در باب شهادت وارد شده، مقام «دانش»از آن هم بالاتر و رفیع‌تر است.قلم علما از خون شهدا، فضیلت بیشتری دارد.
باید توجه داشت علم وقتی سودمند است که عمل به‌دنبال آن باشد، علم و عمل دو حلقه به هم پیوسته هستند که نبودن هریک از این دو حلقه، انسان را از هدفش دور می‎سازد.عالمی که در مرحله عمل، از راهنمایی علم خود مدد نگیرد و به غیر علم خویش عمل کند مانند جاهل سرگردانی است که از بیماری جهل خود بهبود نمی‎یابد.
علم مسئولیت‌آفرین است و صاحب خود را به همراهی می‎خواند، هنگامی‎که انسان عالم بادش، به ندای علم لبیک می‎گوید و در پی آن روان می‎شود، علم در وجود او پایدار می‎ماند و اگر علم در کردار و رفتار عالم نقش نبندد، به‌دلیل عدم قابلیتی که از صاحب خود می‎بیند از بین می‎رود.
در حکمت ۳۶۶ نهج‌البلاغه آمده است که «علم(عالم را) به عمل فرا می‎خواند، اگر (عالم) آن‌را اجابت کند (می‎ماند) وگرنه از او کوچ می‎کند».
مردی حضور امام سجاد(ع) آمد و با اشتیاق و شور خاصی از امام چند سؤال کرد و آن حضرت به سؤال‌های او پاسخ داد، او اندکی توقف کرد و سپس رفت و بار دیگر بازگشت و سؤال دیگری مطرح کرد و تصمیم داشت همچنان به سؤالات خود ادامه دهد.امام سجاد(ع) برای آن‌که به او بفهماند، علم برای عمل است نه انباشتن، بدون عمل، به او رو کرد و فرمود: در کتاب مقدس انجیل نوشته شده است: اگر دانسته‌اید ولی به آن عمل نکرده‌اید، نپرسید، زیرا اگر به اندوخته‌های علم، عمل نگردد، موجب افزایش ناسپاسی و دوری داننده علم، از خدا می‎گردد.
بی‌تردید، در اسلام، دانشی مفید است که نافع و سودمند باشد.روزی پیامبر اسلام(ص) وارد کعبه شدند و مشاهده کردند که مردم، دور شخصی حلقه زده‌اند، حضرت پرسیدند: این شخص کیست؟ گفتند: او علامه است، حضرت سؤال کرد: علامه یعنی چه؟ گفتند: «عالم‌ترین مردم به وقایع، تاریخ و نسب‎های عرب می‎باشد.حضرت فرمود: «این علمی است که ندانستن آن، ضرر و دانستنش، نفعی ندارد».آن‌گاه پیامبر فرمود: «همانا علم سه چیز است: آیه محکم(اصول عقاید)، فریضه عادله(علم اخلاق)، سنت پابرجا(مسائل حلال و حرام، علم فقه) و غیر این‌ها فضل است».

منبع:ایکنا