قطره ای از دریا؛

تفاوت معنای توبه در انتساب به انسان و خداوند

«توبه»، در لغت به معناى بازگشت مى ‏باشد. هرگاه این كلمه به انسان نسبت داده شود، منظور بازگشت انسان از گناه است و هرگاه به خداوند نسبت داده شود، به معنى بازگشتِ رحمتِ الهى است.

کد خبر: ۷۹۷۲۶

يکشنبه - ۲۵ مهر ۱۳۹۵ / 25 July 1395

عقیق: استاد محسن قرائتی در ادامه سلسله مباحث تفسیری خود با موضوع تفسیر قطره ای به بیان آموزه های آیات سی و هفتم سوره بقره پرداخته است.
«فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِماتٍ فَتابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحيمُ» (بقره، 37)

ترجمه: سپس آدم از جانب پروردگارش، كلماتى دریافت كرد (و با آنها توبه نمود)، پس خداوند توبه او را پذیرفت، همانا او توبه ‏پذیر مهربان است.

به دنبال خروج از آن محیط آرام و پرنعمت، و هبوط به زمین پررنج و زحمت، آدم متوجه خطاى خود و فریب شیطان گردید، لذا از كار خود پشیمان و در فكر توبه شد. امّا چگونه توبه كند كه به درگاه خداوند پذیرفته شود؟

اینجا نیز خداوند آدم را رها نكرد و كلمات و جملاتى را به او آموخت كه با آن توبه كند. این كلمات آن گونه كه در سوره اعراف آیه 23 آمده، چنین بوده است: «رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا وَ إِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنا وَ تَرْحَمْنا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرين‏» خداوندا! ما بر نفس خود ستم كردیم و اگر تو ما را نبخشى و بر ما رحم نكنى از زیانكاران خواهیم بود.

در روایات مى ‏خوانیم كه خداوند نام پنج نفر از نسل آدم را كه قرن ‏ها بعد از او ظاهر خواهند شد به او آموخت تا براى پذیرفته شدنِ توبه‏ اش، آنان را واسطه بخشش و شفیع خود قرار دهد و او چنین كرد: «سَأَلَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ عَلِىٍّ وَ فاطِمَة وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ» «خداوند را به حق محمّد، على، فاطمه، حسن و حسین (علیهم السلام)، سوگند داد و توبه ‏اش پذیرفته شد.»(دُرّالمنثور ج‏1ص‏60)

«توبه»، در لغت به معناى بازگشت مى ‏باشد. هرگاه این كلمه به انسان نسبت داده شود، منظور بازگشت انسان از گناه است و هرگاه به خداوند نسبت داده شود، به معنى بازگشتِ رحمتِ الهى است. یعنى رحمتى را كه خداوند به خاطر ارتكاب گناه از انسان سلب نموده، به دنبال بازگشت او از گناه به او بازمى ‏گرداند.

از این آیه مى ‏آموزیم كه:

* همچنان كه توفیقِ توبه از خداست، چگونگى انجام توبه و راه آن را نیز باید از خدا دریافت كنیم. این آیه مى ‏فرماید: كلمات و الفاظ توبه را خداوند به آدم آموخت.

* اگر توبه انسان واقعى باشد خداوند توبه او را مى ‏پذیرد، زیرا او توّاب و توبه ‏پذیر است.

* عذرپذیرىِ خداوند همراه با رحمت و محبت است، نه عتاب و سرزنش و یا منّت ‏گذاردن و آبرو ریختن.

* اگر توبه شكستیم و گناه كردیم از لطف خداوند مأیوس نشویم، زیرا او توّاب یعنى بسیار توبه ‏پذیر است و اگر دوباره توبه كنیم، بار دیگر توبه ما را مى ‏پذیرد.
منبع:حوزه