امام رضا علیه السلام و وحدت امت اسلامی

مأمون عباسی، در مقابله با حضرت رضا علیه السلام، دست‎کم سه اقدام عمده انجام داد:

کد خبر: ۶۸۷۶۰

دوشنبه - ۰۷ دی ۱۳۹۴ / 07 October 1394

عقیق:مأمون عباسی، در مقابله با حضرت رضا علیه السلام، دست‎کم سه اقدام عمده انجام داد:
1. حضرت را از مدینة النبی و زادگاه اهل بیت دور کرد و اجبارا به ایران آورد. مسیر حرکت حضرت تا خراسان را نیز از شهرهای با جمعیت غالب اهل سنت تنظیم کرد، تا کمترین ارتباطی میان امام و شیعیان برقرار شود، و حضرت، هر چه بیشتر در بین امت اسلامی، منزوی و غریبه جلوه کنند و چنددستگی بین امت اسلامی بروز کند.
2. امام را وادار به پذیرش ولایت‎عهدی کرد، تا هم وجهه حضرت را در بین شیعیانش تخریب کند، و هم از شر قیام‎های علویان خلاص شود.
3. مناظرات مختلفی بین امام و سران مذاهب و ادیان و فرق گوناگون به راه انداخت، و جریانات علمی ترجمه‎ای (وارد شده از بیرون مرزهای اسلامی) را پشتیبانی کرد، تا جایگاه علمی-معرفتی خاندان عترت را متزلزل کند.
اما تدابیر الهی حضرت ثامن الحجج، همه این دست فعالیت‎های خبیثانه مأمون را به شکست کشاند:
اولا: عبور حضرت از شهرهای سنی‎نشین، هر چه بیشتر توانست عمق نفوذ و جایگاه رفیع اهل بیت علیهم السلام را در قلوب همه مسلمانان، نشان دهد. به عنوان نمونه، وقتی قافله حضرت به نیشابور (مرکز علمی-معرفتی اهل سنت در قرون سه و چهار هجری) رسید، مردم سرآسیمه خود را از دور و نزدیک رساندند تا بتوانند فیض محضر نواده گران‎قدر رسول خدا را درک کنند. اشک‎های شوق، و تبرک‎جستن‎های ایشان از جای پای حضرت رضا علیه السلام، گواهی صدق این مدعاست. در پرده آخر این نمایش خیره‎کننده، علما و محدثان آن دیار، از امام درخواست کردند که ایشان را با ذکر حدیثی، مستفیض کنند. حضرت نیز، حدیث معروف «لا إله إلا الله حصنی فمن دخل حصنی أمن من عذابی ... بشروطها و أنا من شروطها» را ایراد فرمودند، که در آن، ولایت الهی حضرتشان، به عنوان شرط لازم اعتفقاد به توحید بیان شده است. اما در عین حال، نکته‎ای که فوق العاده قابل توجه، این‎ است که، حضرت، توجه داشتند اهالی آن دیار، شیعه و معتقد به عصمت اهل بیت نیستند، ولی ایشان را به عنوان محدث ثقه جلیل القدر قبول دارند، لذا سند حدیث را از خودشان، به شکل متصل، به نقل از تک تک پدران بزرگوارشان تا حضرت رسول و بعد جبرئیل امین و خداوند متعال، رساندند و عملا، با در نظر گرفتن مقبولات برادران اهل سنت و به اصطلاح «زبان قوم»، این حدیث شرف را افاده کردند. و همین شد که ناقلان این حدیث سلسلة الذهب، محدثان بزرگ اهل سنت هستند.
ثانیا: همین‎که در میان همه افراد برجسته و با نفوذ جهان اسلام، مأمون، حضرت رضا را به پذیرش ولایت‎عهدی مجبور کرده، نشان از این دارد که حضرت، بیشترین نفوذ و اثرگذاری معنوی و اجتماعی را در بین همه مذاهب اسلامی داشتند، و مأمون با این اقدامش، عملا این جایگاه بی‎رقیب حضرت را پذیرفت. اما از سوی دیگر، امام علیه السلام، فقط به خاطر مصالح امت اسلامی، عنوان ولایت‎عهدی را پذیرفتند، ولی به لوازمش تن ندادند؛ نه در امور حکومتی دخالت کردند و نه در قصر مأمون ساکن شدند. بلکه در کنار مردم عادی، منزل گزیدند و بر اقتدار الهی، و عمق نفوذشان افزودند.
ثالثا: عالم آل محمد صلی الله علیه و آله، با تکیه بر علم الهی خود، در همه این مناظرات، نه تنها برتری مطلق خود را بر بزرگترین علمای فرق و ادیان مختلف، ثابت کردند، بلکه با جریان‎سازی علمی-معرفتی، موج سهمگین علوم وارداتی را به نفع اسلام ناب، کنترل کردند. خلاصه این‎که، باز هم مأمون کاری کرد که حضرت رضا علیه السلام، یگانه مرزدار کیان معارف اسلامی شدند، که به همه مسلمین هویت داده، و جان تازه‎ای در کالبد امت رسول اکرم دمیده است. همچنین، حضرتشان، عملا، ادب گفتگو را به همه مذاهب اسلامی آموختند، و نشان دادند که می‎شود محاسن کلام اهل بیت را بیان کرد، و حقانیت ایشان را اثبات کرد، ولی کمترین خللی به یک‎پارچگی امت اسلامی وارد نکرد. برای همین است که فرمودند: یک دسته از احادیثی که به دروغ، به ما اهل بیت منتسب شده، روایاتی است که درآن‎ها، به اسم، تصریح به بدی‎های دشمنان اهل بیت شده است.[1] با این روایت، حضرت نشان می‎دهند که چنین برخوردی، هم با ادب گفتگوی علمی به هدف کشف حقیقت ناسازگار است، و هم با سیره وحدت‎گرا و امت‎ساز اهل بیت عترت هم‎خوانی ندارد. و لذا، شیعیانشان را هم از این روش غلط برحذر می‎دارند.

پی نوشت:
[1]. عیون أخبار الرضا، ج1، ص 303.
منبع:قدس
211008