آدمی در کوره آزمایشات الهی

خداوند بندگان را مى‏ آزمايد تا آنچه در درون دارند در عمل آشكار كنند، استعدادها را از قوه به فعل برسانند و مستحق پاداش و كيفر او گردند.

کد خبر: ۵۸۰۱۰

يکشنبه - ۲۸ تير ۱۳۹۴ / 28 April 1394

عقیق:در زمينه مسأله آزمايش الهى بحث فراوان است، نخستين سؤالى كه به ذهن مى ‏رسد اين است كه مگر آزمايش براى اين نيست كه اشخاص يا چيزهاى مبهم و ناشناخته را بشناسيم و از ميزان جهل و نادانى خود بكاهيم؟ اگر چنين است خداوندى كه علمش به همه چيز احاطه دارد و از اسرار درون و برون همه كس و همه چيز آگاه است، غيب آسمان و زمين را با علم بى‏ پايانش مى‏ داند، چرا امتحان مى‏ كند، مگر چيزى بر او مخفى است كه با امتحان آشكار شود؟!
پاسخ اين سؤال مهم را در اينجا بايد جستجو كرد كه مفهوم آزمايش و امتحان در مورد خداوند با آزمايشهاى ما بسيار متفاوت است.
آزمايش‏هاى ما همانست كه در بالا گفته شد يعنى براى شناخت بيشتر و رفع ابهام و جهل است، اما آزمايش الهى در واقع همان «پرورش و تربيت» است.
توضيح اينكه در قرآن متجاوز از بيست مورد امتحان به خدا نسبت داده شده است، اين يك قانون كلى و سنت دائمى پروردگار است كه براى شكوفا كردن استعدادهاى نهفته (و از قوه به فعل رساندن آنها) و در نتيجه پرورش دادن بندگان آنان را مى‏ آزمايد، يعنى همانگونه كه فولاد را براى استحكام بيشتر در كوره مى‏ گذارند تا به اصطلاح آبديده شود، آدمى را نيز در كوره حوادث سخت پرورش مى‏ دهد تا مقاوم گردد.
در واقع امتحان خدا به كار باغبانى پرتجربه شبيه است كه دانه‏ هاى مستعد را در سرزمينهاى آماده مى‏ پاشد، اين دانه‏ ها با استفاده از مواهب طبيعى شروع به نمو و رشد مى‏ كنند، تدريجاً با مشكلات مى‏ جنگند و با حوادث پيكار مى‏ نمايند در برابر طوفانهاى سخت و سرماى كشنده و گرماى سوزان ايستادگى به خرج مى‏ دهند تا شاخه گلى زيبا يا درختى تنومند و پرثمر بار آيد كه بتواند به زندگى و حيات خود در برابر حوادث سخت ادامه دهد.
سربازان را براى اينكه از نظر جنگى نيرومند و قوى شوند به مانورها و جنگهاى مصنوعى مى‏ برند و در برابر انواع مشكلات تشنگى، گرسنگى گرما و سرما، حوادث دشوار، موانع سخت، قرار مى‏ دهند تا ورزيده و آبديده شوند. و اين است رمز آزمايشهاى الهى.
قرآن مجيد به اين حقيقت در جاى ديگر تصريح كرده مى‏ گويد« وَ لِيَبْتَلِيَ اللَّهُ ما فِي صُدُورِكُمْ وَ لِيُمَحِّصَ ما فِي قُلُوبِكُمْ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ؛او آنچه را شما در سينه داريد مى‏ آزمايد تا دلهاى شما كاملا خالص گردد و او به همه اسرار درون شما آگاه است» (آل عمران- ۱۵۴).
اميرمؤمنان على عليه السلام تعريف بسيار پرمعنى در زمينه فلسفه امتحانات الهى دارد مى‏ فرمايد: «و إن كان سبحانه اعلم بهن من انفسهم و لكن لتظهر الافعال التى بها يستحق الثواب و العقاب؛گرچه خداوند به روحيات بندگانش از خودشان آگاه تر است ولى آنها را امتحان مى‏ كند تا كارهاى خوب و بد كه معيار پاداش و كيفر است از آنها ظاهر گردد» «۱».
يعنى صفات درونى انسان به تنهائى نمى‏ تواند معيارى براى ثواب و عقاب گردد مگر آن زمانى كه در لابه لاى اعمال انسان خودنمائى كند، خداوند بندگان را مى‏ آزمايد تا آنچه در درون دارند در عمل آشكار كنند، استعدادها را از قوه به فعل برسانند و مستحق پاداش و كيفر او گردند.
اگر آزمايش الهى نبود اين استعدادها شكوفا نمى‏ شد و درخت وجود انسان ميوه‏ هاى اعمال بر شاخسارش نمايان نمى‏ گشت و اين است فلسفه آزمايش الهى در منطق اسلام. «۲»

پی نوشت:
1- نهج البلاغه كلمات قصار جمله ۹۳.
2- تفسير نمونه ۱/ ۵۲۶ .
3-يكصد و هشتاد پرسش و پاسخ، ص543.
منبع:افکار
211008