تاملی در رساله حقوق‏ امام سجاد(ع)

حقوق اعضاء بدن بر انسان چیست؟

برخى كه در پژوهش، از مراتب والاى ايمان برخوردارند، مى ‏پرسند:چگونه تلاش كنيم تا مؤمن واقعى شويم؟ امام زين العابدين‏(ع) در پاسخ‏ به سؤال اينان، رساله حقوق را نگاشته كه در آن وظايف و مسئوليّت هاى ‏مؤمن در قبال خداوند و مردم مشروحاً باز گفته و ويژگى‏ رابطه مبتنی بر پايه‏ هاى متوازن و عادلانه را توضيح داده اند.

کد خبر: ۵۴۰۲۱

يکشنبه - ۰۳ خرداد ۱۳۹۴ / 03 March 1394

عقیق: امام (ع) سخنان خود را در باره اين حقوق و فروع آنها ادامه مى‏ دهد و رابطه ميان انسان و خلق و خالق را آن چنان كه بايسته و شايسته است‏بيان مى‏ كند. با بررسى رساله حقوق مى‏ توان به این نتايج رسید.
آغاز اين‏ رساله چنين است : كه خداوند را در هر حركتى و هر سكونى از انسان حقوقى است و نيز در هر اندامى كه آن را حرکت می دهی و يا در هر وسيله‏ اى كه بدان كار مى‏ كنى حقوقى است، كه برخى از برخى بزرگتر است و بزرگترين حقوقى كه خدا بر تو واجب كرده، حقوقى‏ است كه بر خودت مقرر نموده، كه با وجود اعضاى گوناگونت، از سر تا پايت‏ را فرا مى‏ گيرد.
پس او حقى را براى ديدگانت و حقى را براى گوشت و حقى را براى‏زبانت و حقى را براى دستت و حقى را براى پايت و حقى را براى شكمت ‏و حقى را براى فرجت، بر تو قرار داد. اين اعضاى هفت گانه‏ اى است كه كليه‏ كارها به وسيله آنها انجام مى‏ پذيرد. سپس خداوند عزّوجل، براى كردارت نيزحقوقى قرار داد. براى نماز و روزه و زكات و قربانى كردن وكارهايت حقوقى‏ بر تو قرار داد سپس اين حقوق از تو به  کسانی می رسد كه بر تو حق واجب دارندو واجب ترين اين حقوق بر تو حق پيشوايان توست و سپس حقوق رعيت ‏وآنگاه حقوق بستگانت".
امام سخنان خود را در باره اين حقوق و فروع آنها‏ و رابطه ميان انسان و خلق و خالق را آن چنان كه بايسته و شايسته است‏بيان مى ‏كند. و با بررسى رساله حقوق مى‏ توان به نتايج زير پى برد:

*حقوق مطرح شده برخی واجب وبرخی مستحب اند
سخنان امام سجّاد(ع) متوجّه مؤمنان برگزيده است: كسانى كه‏ كمالات را نشر مى‏ دهند و در جهت دستيابى بدانها مى‏ كوشند. برخى از حقوق مطرح شده در اين رساله جز واجبات و برخى ديگر كه در اكثريت ‏قرار دارند، جزو مستحبات مى‏ باشند.

* بی‌نیازکننده سازمان های مكتبى و تشكيلات اسلامى
اين رساله توسط دانشمند بزرگ "حسن بن على بن شعبه حرانی حلبى" در كتاب‏ گرانبهاى تحف العقول گرد آمده است، به مثابه دروس ارزشمندى است ازجانب اهل بيت(ع) كه به منظور تربيت نمونه‏ هاى برتر و پيشاهنگان مسلمان‏ ايراد گشته تا با به كار بستن آنها، الگوى ديگر مردمان قرار گيرند. مامسلمانان و به ويژه حوزه‏ هاى علميه كه در واقع امتداد خط تربيتى اهل‏بيت(ع) هستند، امروزه، با بازگشت به اين رساله‏ ها و وصايا، بسيارنيازمنديم!
اگر سازمانهای مكتبى و تشكيلات اسلامى به اين ذخاير ايمانى پايبند باشند، از رجوع به بسيارى از فرهنگ هاى ناقص و يا التقاطى بى‏ نياز مى ‏شوند و براى تحريك هواداران و پيروان خود، ديگر نيازى به ‏برانگيختن تعصبات وانگيزه‏ هاى قبيله ‏اى و بت پرستانه كه جز زيان‏ و نابودى ارمغان ديگرى براى ما ندارند، بى نياز خواهند بود.

* حافظ توازن شخصيّت ايمانى ما
اين رساله توازن شخصيّت ايمانى ما را نگاهبان خواهد بود و ما را از زياده روى در بعد شريعت و فرو نهادن ابعاد ديگر در امان خواهد داشت. چرا كه ما بايد با به كار بستن برنامه‏ هاى مشخص، همچون رساله‏ حقوق، گنجايش كافى براى جاى دادن تمام ابعاد شريعت را در خود ايجادكنيم. سخن آخر آنكه: اين رساله، بينش فراگير و ژرف نگرى و باريك‏انديشى قرآنى را كه متناسب با مقام امامت سيد الساجدين ‏عليه السلام است، و هيچ فقيه يا دانشمندى بدون اتصال با اين چشمه جوشان، بدان نايل ‏نخواهد آمد منعكس مى سازد، پس درود خدا بر آن كس كه اين رساله را نوشت و سلام خدا بر آن كس كه به آنچه در اين رساله آمده عمل كند!

پی نوشت:
زندگانی امام سجاد(ع) :سيد محمد تقي مدرسي
منبع:حوزه
211008