شباهت عصر امام هادی به دوره غیبت صغری

آماده کردن شیعیان برای مواجهه با عصر غیبت یکی از مهم ترین راهبردهایی است که ائمه اطهارهمواره آن را دنبال می کردند؛ در عصر امام هادی علیه السلام این زمینه سازی برای پذیرش دوران غیبت به اوج خود رسید

کد خبر: ۵۱۸۲۴

چهارشنبه - ۰۲ ارديبهشت ۱۳۹۴ / 02 February 1394

عقیق:محمدحسین رجبی دوانی، عضو هیئت علمی دانشگاه امام حسین علیه السلام و استاد تاریخ اسلام و همچنین حجت الاسلام جباری، مدرس حوزه علمیه قم و پژوهشگر تاریخ اسلام، تدابیر و راهبردهای امام دهم علیه السلام را در زمینه آماده کردن شیعیان برای عصر غیبت، تبیین کردند.

زمینه سازی ها از قبل آغاز شده بود

رجبی دوانی با اشاره به تدابیر و تمهیدات ائمه اطهار علیه السلام به ویژه امام دهم علیه السلام در راستای آماده کردن مردم برای غیبت امام دوازدهم (عج) گفت: آماده سازی مردم در این زمینه از مدت ها قبل آغاز شده و برای این امر زمینه سازی شده بود؛ به عنوان نمونه ابوبصیر روایت می کند: من در حالی که پسربچه ای حدودا ۱۰ ساله همراهم بود، خدمت امام صادق علیه السلام رسیدم. ایشان فرمودند: به زودی امام و پیشوای شما در این سن و سال (اشاره به آن پسر نوجوان) باشد. ابوبصیر می گوید: کسی سوال کرد آیا ممکن است فردی در این سن کم به امامت برسد، که امام صادق علیه السلام پاسخ دادند: بلکه در سن کمتر. یعنی سن آن پیشوا حتی کمتر از ۱۰ سال هم می تواند باشد که بعدها امام عصر(عج) در حالی که حدود ۵ سال داشتند به امامت رسیدند. امام هادی علیه السلام و پدر بزرگوارشان امام جوادعلیه السلام هم حدود ۱۰ سال داشتند که به امامت رسیدند. این برخوردها و گفتارهای امامان پیشین نشان می دهد که آن حضرات هم زمینه را برای غیبت امام دوازدهم(عج) فراهم می کردند و هم این مسئله را تبیین می کردند که امام با سن کم هم می تواند به امامت برسد و این تعارضی با اصل امامت ندارد.

سازمان وکالت در عصر امام دهم علیه السلام به بلوغ رسید

استاد تاریخ اسلام دانشگاه امام حسین علیه السلام به تشکیل سازمان وکالت توسط امام هادی علیه السلام اشاره کرد و افزود: تشکیلات وکالت در عصر امام صادق علیه السلام پدید می آید؛ در زمان امام موسی کاظم علیه السلام گسترش می یابد و در عصر امام هادی علیه السلام در نقاط مختلف جهان اسلام به شکل کامل خود را نشان می دهد. نحوه فعالیت وکلای امام هادی علیه السلام در نقاط مختلف این گونه بود که مردم به ویژه شیعیان بدون این که امام را به طور مستقیم ببینند، از طریق این وکلا با آن حضرت ارتباط غیرمستقیم برقرار می کردند.

وکلای امام هادی علیه السلام اختیار تام از سوی امام داشتند تا هم به لحاظ علمی و دینی، مشکلات شرعی و علمی مردم را پاسخگو باشند و هم وجوه و سهم امام را از مردم دریافت کنند و به آن حضرت برسانند. وجود این نمایندگان باعث شده بود مردمی که به طور مستقیم امام را نمی دیدند، دچار دغدغه و نگرانی نباشند و از طریق واسطه های امام با آن حضرت ارتباط برقرار کنند. البته این نمایندگان مورد اعتماد امام دهم بودند. به طوری که به عنوان نمونه در تاریخ درباره حضرت عبدالعظیم حسنی علیه السلام که نماینده امام هادی علیه السلام در شهرری بود، آمده است که امام علیه السلام در جمع برخی از بزرگان ری که به زیارت حضرت آمده بودند تا سوالات شرعی و علمی خود را بپرسند، با صراحت فرمودند: با وجود عبدالعظیم حسنی لزومی ندارد شما مستقیم به من مراجعه کنید، ایشان که نیابت تام از سوی ما دارد شما را از ارتباط مستقیم با ما بی نیاز می کند.

حصر امام هادی علیه السلام باعث ارتباط غیرمستقیم ایشان با مردم شد

رجبی دوانی با بیان این که حصر امام هادی علیه السلام و این که حکومت ایشان را تحت نظر مستقیم داشت، یکی دیگر از دلایلی بود که آن حضرت با مردم ارتباط غیرمستقیم داشتند، تصریح کرد: این حصر موجب شده بود که مردم و حتی یاران نزدیک حضرت نتوانند با ایشان ارتباط مستقیم برقرار کنند و برخی از وکلا و نایبان در قالب دست فروشان و دوره گردان خود را به محل اقامت امام علیه السلام می رساندند و گهگاه در قالب معامله ظاهری، سوالات و مسائل خود را با آن حضرت در میان می گذاشتند و پاسخ های لازم را دریافت می کردند.

البته این زمینه سازی ها در عصر امام حسن عسکری علیه السلام که امام پیش از امام موعود بودند، با جدیت بیشتری پی گیری شد و با این که امام دوازدهم (عج) به دنیا آمده بودند، ولی پدر بزرگوارشان ایشان را از دید مردم مخفی نگه می داشتند و جز به افراد خاص به فرد دیگری نشان نمی دادند.

عصر امام هادی علیه السلام شباهت بسیاری به دوره غیبت صغری دارد

وی ادامه داد: حصر امام هادی علیه السلام و فرزند بزرگوارشان امام حسن عسکری علیه السلام مردم را آماده پذیرش عصر غیبت و ارتباط غیرمستقیم با امام می کرد. دوره غیبت صغری امام عصر(عج) که ارتباط مردم با ایشان فقط از طریق ۴ تن از نواب خاص آن حضرت انجام می شد، شباهت زیادی به دوره در حصر قرار داشتن امام هادی و امام حسن عسکری علیهماالسلام داشت.

چون در دورانی که این دو امام بزرگوار تحت حصر قرار داشتند، هر کس به سهولت نمی توانست با این دو بزرگوار ارتباط برقرار کند و این شرایط زمینه پذیرش غیبت صغری را برای امام زمان (عج) خواهد کرد و بعد هم که غیبت کبری آغاز شد، شرایط به گونه ای بود که امکان ایجاد انحراف در میان شیعیان را از بین برد، در حالی که بدون این زمینه سازی ها امکان این انحراف بسیار فراوان بود همان طور که در دوران ائمه قبلی شاهدیم که به عنوان نمونه وقتی امام صادق علیه السلام یا امام موسی کاظم علیه السلام به شهادت رسیدند، انحرافاتی در جامعه اسلامی پدید آمد و فرقه هایی به وجود آمد که مدعی بودند مهدی موعود هستند.

اما با زمینه سازی ها و برنامه ریزی دقیقی که امام هادی و امام حسن عسکری علیهماالسلام انجام دادند، در عصر غیبت صغری و بعد هم در دوره آغاز غیبت کبری شیعیان با چنین معضلاتی که قبلا و در عصر شهادت بقیه امامان علیهم السلام وجود داشت، رو به رو نشدند.

زمینه سازی برای مواجهه شیعیان با عصر غیبت در زمان امام هادی به اوج رسید

حجت الاسلام دکترجباری، پژوهشگر تاریخ اسلام نیز به تدابیر و راهکارهایی که حضرت امام هادی علیه السلام به منظور آمادگی مردم برای مواجهه با عصر غیبت انجام می دادند، اشاره کرد و گفت: به طور کلی هرچه زمان غیبت نزدیک تر می شد، امامان معصوم علیه السلام می کوشیدند شیعیان را برای این دوران آماده کنند؛ این زمینه سازی ها در عصر امام هادی علیه السلام به اوج خود رسید و آن حضرت با رفتار و گفتارشان مردم به ویژه شیعیان را برای مواجهه با عصر غیبت امام دوازدهم(عج) آماده می کردند.

وکلا یکی از مهم ترین راه های ارتباطی امام با مردم بودند

این مدرس تاریخ اسلام به فعالیت سازمان وکالت در عصر امام دهم علیه السلام اشاره کرد و افزود: وکلا یکی از مهم ترین راه های ارتباطی مردم با امام هادی علیه السلام بودند. با توجه به این که آن حضرت و فرزند بزرگوارشان امام حسن عسکری علیهماالسلام تحت نظارت و حصر دستگاه خلافت عباسی قرار داشتند، ارتباط مستقیم شان با مردم بسیار محدود بود. اگرچه از برخی نقل های تاریخی بر می آید که خود آن امامان علیه السلام هم تمایل داشتند ارتباط مستقیم خود را با مردم کاهش دهند تا آرام آرام مردم را برای پذیرش عصر غیبت آماده کنند و وکلا یکی از مهم ترین راه های ارتباط غیرمستقیم امام علیه السلام با مردم بودند.

فعالیت گسترده وکلا در نقاط مختلف جهان اسلام

مدرس حوزه علمیه قم با اشاره به فعالیت گسترده وکلای امام هادی علیه السلام در نقاط مختلف جهان اسلام، اظهار کرد: این وکلا در مناطقی که بیشتر ساکنان آن را شیعیان تشکیل می دادند، مثل جزیرةالعرب، مصر، یمن، شمال آفریقا، مدائن، بخش هایی از ایران و ... حضور داشتند و مردم برای حل مسائل مختلف به آن ها مراجعه می کردند.

تلاش های امام هادی علیه السلام در راستای پذیرش ذهنی موضوع غیبت

حجت الاسلام جباری با بیان این که امام هادی علیه السلام می کوشیدند آمادگی پذیرش غیبت را برای مسلمانان به لحاظ ذهنی فراهم کنند، تصریح کرد: ارتباط آن حضرت با پیروانشان بیشتر غیرمستقیم و از طریق مکتوب انجام می شد و معمولا وکلای امام واسطه رساندن این نوشته ها و توقیعات به پیروان بودند. علاوه بر آن از امام هادی علیه السلام روایاتی نقل شده مبنی بر این که عصر غیبت نزدیک است. در واقع در آن روایات ایشان تاکید می کنند که غیبت نزدیک شده است و شیعیان باید وظایف خود را درباره آن بدانند.

پی نوشت:

وب سایت تخصصی امام هادی علیه السلام
منبع:شبستان