بازخواني روايات درباب«شركت درنمازاهل سنت»

اثبات اهتمام شديد حضرات ائمه عليهم السلام به وحدت و همگرايي مسلمين، احتياجي به بررسي آن‏چناني احاديث ندارد؛ يعني فارغ از بود و نبود يا اعتبارسنجي روايات رسيده در اين زمينه، يك راه‏كار ساده وجود دارد كه مي‏ تواند صحت اين گزاره را آشكار كند؛ كافي است نگاهي بيندازيم به چگونگي نگرش تاريخي عامه‏ مسلمين (اهل سنت) و علمايشان، به اهل بيت عليهم السلام.

کد خبر: ۴۷۶۱۳

چهارشنبه - ۲۹ بهمن ۱۳۹۳ / 29 November 1393

عقیق: اثبات اهتمام شديد حضرات ائمه عليهم السلام به وحدت و همگرايي مسلمين، احتياجي به بررسي آن‏چناني احاديث ندارد؛ يعني فارغ از بود و نبود يا اعتبارسنجي روايات رسيده در اين زمينه، يك راه‏كار ساده وجود دارد كه مي‏ تواند صحت اين گزاره را آشكار كند؛ كافي است نگاهي بيندازيم به چگونگي نگرش تاريخي عامه‏ مسلمين (اهل سنت) و علمايشان، به اهل بيت عليهم السلام.

به شهادت كساني كه سر و كارشان با منابع اسلامي است، در اين منابع، نه تنها كوچكترين نقطه‏ منفي نسبت به اين بزرگواران پيدا نخواهيم كرد (البته واضح است كه حساب اقليت نواصب و دشمنان اهل بيت عليهم السلام از ساير مسلمين جداست) بلكه با موارد متعددي از اعتراف به جايگاه رفيع علمي و معنوي و نيز مدح و ثناي اين بزرگواران مواجه خواهيم شد.

حال بايد به اين سؤال پاسخ داده شود كه چرا وجهه‏ ائمه معصومين عليهم السلام تا اين حد در منظر عامه‏ مسلمانان، مثبت و تابناك است؟ اگر نبود مدارا و تعامل هميشگي ايشان با عموم مسلمانان و به خصوص علمايشان، و اگر نبود توصيه‏‌ها و دستورات مستمر ايشان به اصحاب و پيروانشان، در اقتداي نظري و عملي به امامان شان در اين ‏باره، آيا شاهد چنين وجهه‏ روشني براي ائمه عليهم السلام بوديم؟ جواب منفي است؛ يعني همان تعاملات مدارا مدارانه‏ اهل بيت عليهم السلام و شيعيانشان با اهل سنت در صدر اول بوده كه باعث به نيكي شناخته شدن ايشان و شكل گرفتن اين تصوير زيبا در اذهان عموم شده، و همين نگرش مثبت در طول تاريخ و نسل به نسل منتقل شده است، و اصلا اگر غير از اين بود، و كوچكترين تخطي از اين نحوه‏ تعامل ديده و گزارش مي‏شد -از آنجا كه انگيزه براي انتشار چنين اخباري توسط مخالفان زياد بوده است- قطعا به عامه مردم مي‏رسيد و در نتيجه، اثري از حب اهل بيت عليهم السلام در بين عامه باقي نمانده بود.

پس همين كه تا امروز، شاهد زيارت حرم اهل بيت توسط اهل سنت هستيم، يعني چنين گزارش‏هايي عليه ائمه معصومين در تاريخ ثبت نشده است. و از همين دليل عقلي ساده مي‏توان دريافت كه سيره‏ مستمر ائمه عليهم السلام، چيزي نبوده، جز حشر و نشر و تعامل همه‏ جانبه با برادران اهل سنت –كه هميشه اكثريت جامعه‏اسلامي را تشكيل مي‏داده ‏اند- و حضور در مجالس و محافل ايشان.

اما براي اطمينان بيشتر، و فهم تفصيلي كيفيت اين تعاملات، ناچاريم كه به بررسي روايات نيز بپردازيم. اين نوشتار، صرفا به آن دسته از روايات مي‏ پردازد كه در آن‏ها به طور خاص بر حضور شيعيان در نمازهاي جماعت عامه‏ (اهل سنت) تأكيد شده است.

ابتدا تعدادي از رواياتي را كه در آن‏ها شيعيان به شركت در نمازهاي اهل سنت امر شده ‏اند، به عنوان نمونه ذكر مي‏كنيم:

۱- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ: «مَنْ‏ صَلَّى‏ مَعَهُمْ‏ فِي الصَّفِّ الْأَوَّلِ كَانَ كَمَنْ صَلَّى خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلي الله عليه و آله.» (الكافي (ط – الإسلامية)، ج۳/ باب الرجل يصلي وحده ثم يعيد في الجماعة أو يصلي بقوم و قد كان صلى قبل ذلك، ص۳۸۰)؛

امام صادق عليه السلام: «كسي كه با آنان [يعني اهل سنت] در صف اول [جماعت] نماز بگزارد، مانند كسي است كه پشت سر رسول الله نماز ‏بخواند.»

همين حديث با تغيير اندكي در منابع ديگري نيز روايت شده است:

وَ رَوَى عَنْهُ حَمَّادُ بْنُ عُثْمَانَ أَنَّهُ قَالَ: «مَنْ‏ صَلَّى‏ مَعَهُمْ‏ فِي الصَّفِّ الْأَوَّلِ كَانَ كَمَنْ صَلَّى خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلي الله عليه و آله فِي الصَّفِّ الْأَوَّلِ.» (من لا يحضره الفقيه، ج‏۱ / باب الجماعة و فضلها، ص ۳۸۲)؛

امام صادق عليه السلام: «كسي كه با آنان [يعني اهل سنت] در صف اول [جماعت] نماز بگزارد، مانند كسي است كه پشت سر رسول الله در صف اول نماز ‏بخواند.»

و نيز:

وَ بِهَذَا الْإِسْنَاد [الْحَسَنُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ نَاتَانَةَ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ أَبِي زِيَادٍ النَّهْدِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُكَيْرٍ] قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّد: «… مَنْ‏ صَلَّى‏ مَعَهُمْ‏ فِي الصَّفِّ الْأَوَّلِ فَكَأَنَّمَا صَلَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلي الله عليه و آله فِي الصَّفِّ الْأَوَّلِ.» (الأمالي( للصدوق)، ص۳۶۷)؛

امام صادق عليه السلام: «…كسي كه با آنان [يعني اهل سنت] در صف اول [جماعت] نماز بگزارد، گويا همراه با رسول الله در صف اول نماز ‏خوانده است.»

۲- عَنْهُ عَنِ الْبَرْقِيِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ الْمُثَنَّى الْخَطِيبِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ لِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام: «يَا إِسْحَاقُ أَ تُصَلِّي مَعَهُمْ فِي الْمَسْجِدِ؟» قُلْتُ: «نَعَمْ» قَالَ: «صَلِّ مَعَهُمْ فَإِنَّ الْمُصَلِّي‏ مَعَهُمْ‏ فِي الصَّفِّ الْأَوَّلِ كَالشَّاهِرِ سَيْفَهُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ.» (تهذيب الأحكام (تحقيق خرسان)، ج‏۳، ص۲۷۷)؛

اسحاق بن عمار مي‏گويد: امام صادق عليه السلام از من پرسيدند: «آيا با ايشان [يعني اهل سنت] در مسجد نماز مي‏خواني؟» گفتم: بلي. فرمود: «با آن‏ها نماز بخوان! چون كسي كه با ايشان در صف اول نماز مي‏خواند، مانند كسي است كه در راه خدا شمشير كشيده باشد.»

۳- عَنْهُ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام يَقُولُ: ‏ «أُوصِيكُمْ بِتَقْوَى اللَّهِ… عُودُوا مَرْضَاهُمْ وَ اشْهَدُوا جَنَائِزَهُمْ وَ اشْهَدُوا لَهُمْ وَ عَلَيْهِمْ وَ صَلُّوا مَعَهُمْ‏ فِي مَسَاجِدِهِمْ…» (المحاسن، ج۱/كتاب القرائن، باب وصايا أهل بيته، ص۱۸)؛

امام صادق عليه السلام: «شما را به تقواي الهي سفارش مي‏كنم… از مريض‏هايشان [يعني اهل سنت] عيادت كنيد، و در تشييع جنازه‏هايشان شركت كنيد، و برايشان اداي شهادت كنيد و همراهشان در مساجدشان نماز بگزاريد.»

۴- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ هِشَامٍ الْكِنْدِيِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام يَقُول‏: ‏ «إِيَّاكُمْ أَنْ تَعْمَلُوا عَمَلًا يُعَيِّرُونَّا بِهِ فَإِنَّ وَلَدَ السَّوْءِ يُعَيَّرُ وَالِدُهُ بِعَمَلِهِ كُونُوا لِمَنِ انْقَطَعْتُمْ إِلَيْهِ زَيْناً وَ لَا تَكُونُوا عَلَيْهِ شَيْناً صَلُّوا فِي‏ عَشَائِرِهِمْ‏ وَ عُودُوا مَرْضَاهُمْ وَ اشْهَدُوا جَنَائِزَهُمْ… وَ اللَّهِ مَا عُبِدَ اللَّهُ بِشَيْ‏ءٍ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنَ الْخَبْ‏ءِ.» قُلْتُ: وَ مَا الْخَبْ‏ءُ؟ قَالَ: «التَّقِيَّة». (الكافي (ط - الإسلامية)، ج‏۲/ باب التقية، ص۲۱۹)؛

امام صادق عليه السلام: «مبادا عملي انجام دهيد كه به خاطر آن، [مردم] ما را سرزنش كنند! چون فرزند شرور، [باعث مي‏شود كه] پدرش به واسطه‏ عمل او سرزنش شود. براي كسي كه با او مأنوس هستيد [يعني امامتان] زينت باشيد، و مايه‏ي ننگ او نباشيد. در ميان عشائر ايشان [يعني اهل سنت] نماز بگزاريد، و مريض‏هاشان را عيادت كنيد، و در تشييع جنازه‏شان حاضر شويد… به خدا سوگند كه بهترين نوع عبادت، خبء است.» راوي معناي كلمه‏ي «خبء» را از حضرت پرسيد؛ فرمودند: «[خبء يعني] تقيّه.»

۵- و قال [الإمام الحسن العسكري] عليه السلام لشيعته‏: «… صَلُّوا فِي‏ عَشَائِرِهِمْ‏ وَ اشْهَدُوا جَنَائِزَهُمْ وَ عُودُوا مَرْضَاهُمْ وَ أَدُّوا حُقُوقَهُمْ‏ فَإِنَّ الرَّجُلَ مِنْكُمْ إِذَا وَرِعَ فِي دِينِهِ وَ صَدَقَ فِي حَدِيثِهِ وَ أَدَّى الْأَمَانَة وَ حَسَّنَ خُلُقَهُ مَعَ النَّاسِ قِيلَ هَذَا شِيعِيٌّ فَيَسُرُّنِي ذَلِكَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ كُونُوا زَيْناً وَ لَا تَكُونُوا شَيْناً جُرُّوا إِلَيْنَا كُلَّ مَوَدَّةٍ وَ ادْفَعُوا عَنَّا كُلَّ قَبِيحٍ فَإِنَّهُ مَا قِيلَ فِينَا مِنْ حُسْنٍ فَنَحْنُ أَهْلُهُ وَ مَا قِيلَ فِينَا مِنْ سُوءٍ فَمَا نَحْنُ كَذَلِك‏…» (تحف العقول/ باب ما روي عن الإمام أبي محمد حسن بن علي عليه السلام، ص۴۸۸)؛

امام حسن عسكري عليه السلام: «… در ميان عشائر آنها [يعني اهل سنت] نماز بخوانيد و در تشييع جنازه‏هاشان شركت كنيد، و به عيادت مريض‏هاشان برويد و حقوقشان را ادا كنيد؛ چرا كه اگر كسي از شما اهل ورع، راستگو، امانتدار و با مردم خوش خلق باشد، گفته مي‏شود كه اين [شخص] شيعه است و اين [جريان] مرا خرشنود مي‏كند. تقواي الهي پيشه كنيد‏ و مايه زينت ما باشيد و مايه ننگ ما نباشيد. همه مودت‏ها را جذب ما كنيد و هر بدي را از ما دفع كنيد. چرا كه هر حسني كه درباره ما گفته مي‏شود، ما شايسته آن هستيم و هر بدي كه درباره ما گفته مي‏شود، آن‏گونه نيستيم.»

۶- كِتَابُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَحْيَى الْكَاهِلِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام يَقُولُ: «صَلُّوا فِي مَسَاجِدِهِمْ فَاغْشَوْا جَنَائِزَهُمْ وَ عُودُوا مَرْضَاهُمْ وَ قُولُوا لِقَوْمِكُمْ مَا يَعْرِفُونَ وَ لَا تَقُولُوا لَهُمْ مَا لَا يَعْرِفُونَ إِنَّمَا كَلَّفُوكُمْ مِنَ الْأَمْرِ الْيَسِيرَ فَكَيْفَ لَوْ كَلَّفُوكُمْ مَا كَلَّفَ أَصْحَابَ الْكَهْفِ قَوْمُهُمْ كَلَّفُوهُمُ الشِّرْكَ بِاللَّهِ الْعَظِيمِ فَأَظْهَرُوا لَهُمُ الشِّرْكَ وَ أَسَرُّوا الْإِيمَانَ حَتَّى جَاءَهُمُ الْفَرَجُ وَ أَنْتُمْ لَا تُكَلَّفُونَ هَذَا.» (مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل‏، ج۱۲/ كتاب الأمر بالمعروف و النهي عن المنكر/ باب جواز التقية في إظهار كلمة الكفر، ص۲۷۳)؛

امام صادق عليه السلام: «در مساجدشان [يعني اهل سنت] نماز بخوانيد، جنازه‏هاشان را تشييع كنيد، مريض‏هاشان را عيادت كنيد، به قومتان آن‏چه مي‏فهمند [و زمينه‏ هضمش را دارند] بگوييد، و آن‏چه نمي‏فهمند را نگوييد. آن‏ها كار ساده‏اي را از شما مي‏خواهند، پس اگر آن‏چه قوم اصاب كهف از ايشان خواستند را از شما مي‏خواستند، چه [مي‏كرديد؟ !] آن‏ها را مجبور به شرك به خداوند بزرگ كردند، پس [اصحاب كهف] شرك را برايشان اظهار كردند، و ايمانشان را پنهان كردند، تا اين كه گشايش رسيد، در حالي كه شما به اين [امر دشوار] مكلّف نيستيد!»

۷- وَ قَالَ الصَّادِقُ عليه السلام: «إِذَا صَلَّيْتَ‏ مَعَهُمْ‏ غُفِرَ لَكَ بِعَدَدِ مَنْ خَالَفَكَ.» (من لا يحضره الفقيه، ج۱/ باب الجماعة و فضلها، ص۳۰۱)؛

امام صادق عليه السلام: «هنگامي كه همراه با ايشان [يعني اهل سنت] نماز بگزاري، به تعداد مخالفانت [از گناهت] برايت بخشيده مي‏شود.»

اعتبار سنجي اين روايات

همان‏طور كه در ابتدا ذكر شد، اين‏ تنها بخشي از رواياتي است كه در باب امر به شركت در نمازهاي برادران اهل سنت وارد شده است، و ذكر همه روايات اين باب، از حوصله اين مقاله خارج است [۱]. اما در مورد همين رواياتي كه ذكر شد، طبق بررسي كارشناسان رجالي مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى‏ «نور»، اكثر آن‏ها از لحاظ سندي، «صحيح [۲]» و «مسند [۳]» هستند. اما از اين هم كه بگذريم، شمار بالاي رواياتي كه با اين مضمون در منابع درجه يك حديثي شيعه آمده ‏اند، و تكرار اين مفهوم در قالب عبارات متعدد، «تواتر معنوي [۴]» آن‏ را برايمان ثابت كرده و ما را نسبت به اعتبار اين روايات، به اطمينان فوق العاده‏اي مي‏رساند.

حقيقتي كه قبولش دشوار است

البته اذعان داريم كه در بادي امر، پذيرش اين مضامين كار سختي است؛ به گونه‏ اي كه در خود روايات نيز به اين واقعيت اشاره شده است:

أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى فِي نَوَادِرِهِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ مُنَاكَحَتِهِمْ وَ الصَّلَاةِ خَلْفَهُمْ. فَقَالَ: «هَذَا أَمْرٌ شَدِيدٌ لَنْ تَسْتَطِيعُوا ذَاكَ قَدْ أَنْكَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلي الله عليه و آله وَ صَلَّى عَلِيٌّ عليه السلام وَرَاءَهُمْ.» (وسائل الشيعة، ج۸/ باب استحباب حضور الجماعة خلف من لا يقتدى به للتقية و القيام في الصف الأول معه، ص۳۰۱)؛

از امام صادق عليه السلام درباره ازدواج با اهل سنت و نماز خواندن [به جماعت] پشت سرشان، سؤال شد؛ فرمودند: «اين كار سنگيني است؛ شما هرگز از پس آن برنمي‏ آييد! رسول الله با ايشان ازدواج كرد و علي عليه السلام پشت سرشان نماز گزارد.»

جالب است كه بدانيم پذيرش اين امر، براي بعضي ياران خاص ائمه عليهم السلام، مثل «زراره» نيز دشوار بوده است:

مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ حَدِيدٍ عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْيَنَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ عليه السلام: جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّا نُصَلِّي مَعَ هَؤُلَاءِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَ هُمْ يُصَلُّونَ فِي الْوَقْتِ فَكَيْفَ نَصْنَعُ؟ فَقَالَ: «صَلُّوا مَعَهُمْ‏!» فَخَرَجَ حُمْرَانُ إِلَى زُرَارَةَ فَقَالَ: لَهُ قَدْ أُمِرْنَا أَنْ نُصَلِّيَ مَعَهُمْ بِصَلَاتِهِمْ. فَقَالَ زُرَارَةُ: مَا يَكُونُ هَذَا إِلَّا بِتَأْوِيلٍ! فَقَالَ لَهُ حُمْرَانُ: قُمْ حَتَّى تَسْمَعَ مِنْهُ. قَالَ: فَدَخَلْنَا عَلَيْهِ فَقَالَ لَهُ زُرَارَةُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! إِنَّ حُمْرَانَ زَعَمَ أَنَّكَ أَمَرْتَنَا أَنْ نُصَلِّيَ مَعَهُمْ فَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ. فَقَالَ لَنَا: «كَانَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ عليه السلام يُصَلِّي مَعَهُمُ الرَّكْعَتَيْنِ فَإِذَا فَرَغُوا قَامَ فَأَضَافَ إِلَيْهِمَا رَكْعَتَيْنِ.» (الكافي (ط- الإسلامية)، ج۳، ص۳۷۵)

ولي باز هم آن حضرات، براي اطمينان خاطر امثال ما، سيره‏ي خود و پدران بزرگوارشان را يادآور شده‏اند:

عَلِيُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِي كِتَابِهِ عَنْ أَخِيهِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ عليه السلام قَالَ: «صَلَّى‏ حَسَنٌ‏ وَ حُسَيْنٌ خَلْفَ مَرْوَانَ وَ نَحْنُ نُصَلِّي مَعَهُمْ.» (وسائل الشيعة، ج۸/ باب استحباب حضور الجماعة خلف من لا يقتدى به للتقية و القيام في الصف الأول معه، ص۳۰۱)

امام موسي بن جعفر عليه السلام: «حسن و حسين عليهما السلام پشت سر مروان نماز خواندند، و ما [نيز] همراه با ايشان [يعني اهل سنت] نماز مي‏خوانيم.»

و گاهي استبعاد مخاطب به حدي بود كه مظلوميت و غربت امام عليه السلام در كلامشان آشكار مي‏شد:

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُكَيْرٍ قَالَ دَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام وَ مَعِي رَجُلَانِ فَقَالَ أَحَدُهُمَا لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ: أَ آتِي الْجُمُعَةَ؟ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ: «ايتِ الْجُمُعَةَ وَ الْجَمَاعَةَ وَ احْضُرِ الْجِنَازَةَ وَ عُدِ الْمَرِيضَ وَ اقْضِ الْحُقُوقَ»؛ ثُمَّ قَالَ: «أَ تَخَافُونَ أَنْ نُضِلَّكُمْ؟ ! لَا وَ اللَّهِ لَا نُضِلُّكُمْ أَبَدا.» (مشكاة الأنوار في غرر الأخبار/ الباب الثاني، الفصل الثالث، ص۶۷)

مردي از امام صادق عليه السلام درباره‏ي شركت در نماز جمعه [كه توسط حكومت‏ وقت برگزار مي‏شد] سؤال كرد. فرمودند: «به [نمازهاي] جمعه و جماعت [عامه اهل سنت] برويد و در تشييع جنازه‏ [شان] حاضر شويد و حقوق [ايشان] را به جا آوريد.» سپس فرمودند: «آيا مي‏ترسيد [با اين سفارشات] گمراهتان كنيم؟ ! نه! به خدا سوگند به هيچ وجه گمراهتان نمي‏كنيم.»

بررسي فتاواي مراجع

از آنجا كه ما مقلد هستيم، و به دليل نداشتن ابزار و مقدمات علمي، توان بهره‏ برداري فقهي و استنباط از روايات را نداريم [۵]، راه مطمئن ‏تري وجود دارد، كه به نوعي حجت را بر همه‏ مان تمام مي‏كند، و آن بررسي فتاواي مراجع عظام تقليد است؛ بايد بدانيم كه در مورد استحباب شركت در نماز اهل سنت براي حفظ وحدت و رعايت تقيه‏ي مداراتي [۶]، اختلافي بين فقها نيست؛ و حتي برخي مراجع مانند حضرت امام، مقام معظم رهبري، حضرت آيت الله مكارم شيرازي و مرحوم آيت الله فاضل لنكراني، قائل به مُجزي بودن آن نيز هستند [۷].

همچنين لازم به ذكر است كه بر اساس فقه شيعه، مناسكي كه برادران اهل سنت طبق مذهب خويش انجام مي‏دهند، برايشان صحيح و مُجزي است، كه از اين مطلب در فقه ما، تحت عنوان قاعده فقهي «إلزام (يا التزام) [۸] » نام برده شده است.

جمع‏ بندي

گذشته از دليل عقلي ناشي از بررسي جايگاه درخشان اهل بيت عليهم السلام در نگاه عامه‏ي اهل سنت، بررسي منابع روايي معتبر و مورد عنايت فقهاء، مثل كتب اربعه و وسائل الشيعة، خصوصا در «كتاب العشرۀ» و «كتاب الصلاة»، نشان مي‏دهد كه اهل بيت عليهم السلام، در رفتار و گفتار، تأكيد و توصيه فراواني به شركت در مجامع اهل سنت و همراهي با ايشان در نمازهايشان داشته‏ اند، و روايات رسيده در اين باب به گونه‏ اي است كه تا سر حد تواتر معنوي مي‏رسد. همين واقعيت، يعني استحباب حضور در نمازهاي برادران اهل سنت، در فتاواي مراجع عظام نيز متجلي است، و علاوه بر اين، برخي مراجع، قائل به اجزاء و صحت نماز پشت سر اهل سنت نيز هستند.

نويسنده معتقد است، با كمترين مطالعه در موارد ياد شده، وحدت تاكتيكي و سياسي‏ كارانه (اگر نگوييم منافقانه)، جاي خود را به وحدت مؤمنانه و از سر اعتقاد راسخ خواهد داد، و اين –با وجود گذشت ۳۶ سال از انقلاب اسلامي- هنوز هم فوري‏ترين نياز عرصه‏ وحدت است، كه ورود و فعاليت مجاهدانه‏ فضلا و علماي دلسوز سرنوشت امت رسول الله صلي الله عليه و آله را مي‏طلبد.

پی نوشت:
[۱] - علاقمندان مي‏توانند براي مطالعه بيشتر، به نشاني‏هاي ذكر شده در انتهاي احاديث اين مقاله مراجعه كنند.
[۲] - سندى است كه تمام سلسله‏ى راويان سند امامى عادل ضابط بوده و سند به معصوم عليه السلام منتهى گردد.
[۳] - سندى است كه در آن نام تمام سلسله‏ى راويان سند بدون ابهام ذكر شده و سند به معصوم عليه السلام منتهى مى‏گردد.
[۴] - يعني يك مضمون واحد، بارها در قالب عبارات مختلف نقل شده باشد.
[۵] - متأسفانه اين روزها نقل حديث‏ و فهم آن –كه روزگاري بدون داشتن اجازه از محدّثان و گذراندن مقدمات علمي، ممكن نبود- به يك كار دم دستي و همگاني تبديل شده، و اين معضلي است كه در همه‏ي عرصه‏هاي فرهنگي و اجتماعي – كه بحث «وحدت» نيز از آن‏ها مستثني نيست- با آن درگير هستيم، و همه بايد براي اصلاح آن تلاش كنيم.
[۶] - جلب دوستى مخالف، به سبب وحدت كلمه، بى آنكه ضررى از سوى او، شخص را تهديد كند. (مجله فقه اهل بيت عليهم السلام، ج۵۲، ص۱۴۵)
[۷] - براي تفصيل بيشتر ن. ك. «توضيح المسائل» حضرت امام خميني، «أجوبة الإستفتائات» مقام معظم رهبري، «استفتائات جديد» حضرت آيت الله مكارم و «جامع المسائل» مرحوم آيت الله فاضل لنكراني.
[۸] - ر. ك. «القواعد الفقهية» بجنوردي، ج۳، ص۱۷۹
منبع:حج