فلسفه مشورت نبوی(ص)

چرا پیامبر(ص) و امامان(ع) با این که معصوم بودند در بعضى اوقات با مردم مشورت مى کردند؟

کد خبر: ۴۵۷۲۳

سه‌شنبه - ۳۰ دی ۱۳۹۳ / 30 October 1393

عقیق: یکی از سوالات مطرح در خصوص حیات پیامبر اکرم (ص) اینکه چرا پیامبر(ص) و امامان(ع) با این که معصوم بودند در بعضى اوقات با مردم مشورت مى کردند؟

پاسخ :
انسان کامل، عقل کلّ بوده و بى نیاز از فرد دیگران مى باشد؛ لکن تا آنجا که ممکن است خدا نمى خواهد مردم با زور و اکراه اداره و رهبرى شوند، بلکه مى خواهد آنان تحت تعلیمات انبیا و با به کارگیرى عقل و اختیار خودشان رشد فردى و اجتماعى نمایند. لذا خداى متعال به پیامبر خود فرمان مى دهد که در امور مربوط به مردم با آنان مشورت نماید؛ تا هم آنان رشد نمایند و هم نسبت به نبى اکرم صلى الله علیه و آله احساس دلبستگى بیشترى پیدا کنند. قرآن در این باره مى فرماید:
«فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شاوِرْهُمْ فِى الْأَمْرِ فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلینَ»1
«به (برکت) رحمت الهى، در برابر آنان [مردم ]نرم (و مهربان) شدى؛ و اگر خشن و سنگدل بودى، از اطراف تو، پراکنده مى شدند. پس آنها را ببخش و براى آنها استغفار نما! و در کارها، با آنان مشورت کن! امّا هنگامى که تصمیم گرفتى، (قاطع باش! و) بر خدا توکّل کن! زیرا خداوند متوکّلان را دوست دارد».
پس باید توجّه داشت که:
1. معصومان(ع) در امورى با مردم به مشورت مى پرداختند که مربوط به خود مردم بود؛ نه در امور منحصر به خدا مثل احکام دین. از این رو خدا در قرآن فرمود:
«وَ أَمْرُهُمْ شُورى بَیْنَهُم»2
«و کارهایشان به صورت مشورت در میان آنهاست».
2. این مشورت به امر خداوند متعال بوده است، نه به خاطر کم اطّلاعى و نیاز به عقل مردم.
3. غرض از این حکم الهى عبارت است از:
الف. تحکیم رابطه مردم و حاکم؛
ب. رشد و بالندگى فکر و اندیشه مردم؛
ج. ایجاد و تقویت احساس مسئولیت؛
د. ایجاد انگیزه و زمینه مشارکت حدّاکثرى در امور سیاسى و اجتماعى؛
ه . احترام به مردم؛
و. زدودن حس تحمیل و فشار از بالا به پایین، در حدّ امکان،
ز. درس آموزى به زمامداران و پیشوایان پس از خود.
اگر خدا و انبیاى الهى اراده مى کردند قادر بودند هر مشکلى را با معجزه حلّ نمایند، ولى خداوند متعال مى خواهد مردم با راهنمایى الهى و با به کار بستن عقل و اختیار خودشان، مشکلات را برطرف نمایند تا خودشان نیز رشد و کمال وجودى و فکرى پیدا کنند. لذا معصوم تا جایى با مردم مشورت مى کند که براى مردم رشدى در پى داشته باشد. امّا آنجا که نظر مردم موجب انحطاط و مغایر حکم الهى باشد به آن بها نمى دهند. لذا دموکراسى به شکل مهار گسیخته به آن معنایى که غرب مدّعى آن است و در حقیقت تبعیت از نظر اکثریت هر چند فاسد جامعه، مى باشد در اسلام مردود است:
«وَ إِنْ تُطِعْ أَکْثَرَ مَنْ فِى الْأَرْضِ یُضِلُّوکَ عَنْ سَبیلِ اللَّهِ إِنْ یَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَ إِنْ هُمْ إِلاَّ یَخْرُصُونَ»3؛
«اگر از بیشتر کسانى که در روى زمین هستند اطاعت کنى، تو را از راه خدا گمراه مى کنند؛ (زیرا) آنها تنها از گمان پیروى مى نمایند، و تخمین و حدس (واهى) مى زنند».

پی نوشت ها:
1. آل عمران 3، آیه 159.
2. شورى 42، آیه 38.
3. انعام 6، آیه 116.
منبع:جام
211008