منابع مکتوب/ متن دستخط امام رضا (ع) بر عهدنامه‏ ولايتعهدي

«هر کس پيماني را بشکند و عهدي را نقص کند احترام خود را از بين برده و موقعيت خود را از دست داده است، زيرا چنين شخصي بر امام خود ستم روا داشته و حرمت اسلام را مورد تجاوز قرار داده و به همين روش در گذشته عمل شده...»

کد خبر: ۴۰۱۳

چهارشنبه - ۲۰ دی ۱۳۹۱ / 20 October 1391

عقیق: امام رضا (عليه‏السلام) در دست نوشته‏ي خويش بر سند ولايتعهدي، مواضع خود را نسبت به پذيرش اين منصب اعلام مي‏کند. از آن جا که متن اين سند از سوي مأمون تنظيم شده بود، قبل از هر گونه اظهار نظري درباره‏ي دست نوشته‏ي حضرت بايد به شرايط زماني و موقعيتي که امام (عليه‏السلام) در آن قرار گرفته بود توجه کنيم، در چنان شرايطي است که مي‏توان به ارزش واقعي و مفاد دست نوشته‏ي حضرت رضا (عليه‏السلام) پي برد، بخصوص زماني که قرار بود اين سند در سراسر قلمرو حکومت عباسي منتشر شود.

امام (عليه‏السلام) در پشت عهدنامه اولين سطر را با اين عنوان آغاز مي‏کند:

«ستايش مخصوص خداوندي است که آنچه بخواهد انجام مي‏دهد.» و مي‏افزايد: «او از خيانتهاي چشم و آنچه در دلهاست آگاه است و درود بر محمد (صلي الله عليه و آله) و خاندان پاکش». اشاره به آگاهي خداوند از خيانتهاي آشکار و پنهان در مقدمه‏ي کلام، و نيز درود بر پيامبر و خاندانش که در واقع شهادت به حقانيت آل علي (عليه‏السلام) است در آن زمان پراهميت بود و اين اقدام هيچ گاه در مجالس و اسناد رسمي آن زمان معمول نبود. حضرت با عبارت «اميرالمؤمنين (مأمون) حق ما را که ديگران نشناختند شناخت.» اثبات حقانيت خاندانش را کامل مي‏کند. اين عبارت اخير گرچه در ظاهر، ستايش مأمون است زيرا که به «حقانيت خاندانش» آگاهي يافته، اما در حقيقت نکوهش آناني است که حق خاندانش را ضايع کردند، و منظور از «ديگران» در کلام حضرت و يا به تعبير بهتر «حق ناشناسان»، پدران و خاندان مأمون است که به حقانيت اهل بيت آگاهي نيافتند و رهبري و امامت مسلمانان را که حق آنها بود غصب کردند.

امام در عهدنامه‏ي ولايتعهدي مي‏نويسد: «مأمون ولايتعهدي و خلافت را در اختيار من قرار داد، تا اگر بعد از او زنده ماندم اين منصب از آن من باشد.»و به دنبال آن مي‏افزايد: «هر کس پيماني را بشکند و عهدي را نقص کند احترام خود را از بين برده و موقعيت خود را از دست داده است، زيرا چنين شخصي بر امام خود ستم روا داشته و حرمت اسلام را مورد تجاوز قرار داده و به همين روش در گذشته عمل شده...» نقض پيمان و پيمان شکني بعد از عبارت «مأمون خلافت را در اختيار من قرار داده» عبارت «اگر بعد از او زنده بمانم» را پر رنگ و معني دارتر مي‏کند.

"شيخ صدوق" مي‏نويسد: امام در مجلس ولايتعهدي در ادامه فرمود: «... پيشينيان عهد اميرالمؤمنين علي بن ابي‏طالب (عليه‏السلام) را نقض کردند و آن جناب صبر کرد و بعد از آن اعتراض فرمود بر کساني که اين گونه اعمال شنيع مرتکب شدند...» و سپس حضرت رضا (عليه‏السلام) فرمود: «نمي‏دانم نسبت به من چگونه رفتار کنند و نسبت به شما (شيعيان) چه نوع عمل شود.»

"عطاردي" نيز مي‏گويد: امام علي بن موسي‏الرضا (عليه‏السلام) در پايان دستخط خود مي‏افزايد: «در صورتي که جعفر و جامعه برخلاف اين کار (ولايتعهدي) حکم مي‏کنند و نمي‏دانم بر سر من چه خواهد آمد و بر شما چه خواهد گذشت...»

اين عبارت اخير علاوه بر گويا بودن کراهت امام از پذيرش ولايتعهدي بيانگر نگراني آن حضرت از سرنوشت خود و امت و نيز خطراتي که آنها را ممکن است در آينده تهديد کند مي‏باشد که خود گواه روشني است بر ماهيت ولايتعهدي.

کدخبرنگار:212006