یادی از شهید مهدی عراقی

امام‌ خمینی او را برادر و فرزند خود خواندند

شهید عراقی یکی از طرفداران و هواداران انقلاب و حضرت امام خمینی بود که از متن توده‌ مردم برآمد و به دلیل وفاداری مخلصانه‌اش به رهبری انقلاب، در زمره‌ معتمدان و نزدیکان به حضرت امام قرار گرفت، تا جایی که امام او را برادر و فرزند خود خواندند.

کد خبر: ۳۵۸۰۹

سه‌شنبه - ۰۴ شهريور ۱۳۹۳ / 04 June 1393

عقیق:مجتبی سلطانی احمدی مشاور وزیر ارشاد در امور جوانان  و نویسنده کتاب «تاریخ شفاهی زندگی و مبارزات شهید مهدی عراقی» گفت: مهدی عراقی از جمله مبارزانی است که از شهریور 1320 مبارزات سیاسی خود را آغاز کرد. تولد در یک خانواده‌ مذهبی در یکی از محلات جنوبی تهران، ارتباط با بازار و حضور در دسته‎جات و هیئت‌های عزاداری و مذهبی در همان دوران کودکی و نوجوانی نقش مهمی در ورود عراقی به فعالیت‌های سیاسی داشت؛ او در دوران نوجوانی‌اش وارد جمعیت فدائیان اسلام شد و تقریباً از لحاظ پایگاه اجتماعی و اقتصادی، هم‌سطح دیگر اعضای جمعیت فدائیان اسلام بود. وی ادامه داد: در یک دهه مبارزه‌ی فدائیان اسلام، حاج مهدی عراقی، در تمامی فعالیت‌ها و عملیات‌های جمعیت فدائیان اسلام، نقش ویژه، مؤثر و کلیدی داشت. عراقی به دلیل پاره‌ای اختلافات فکری با دیگر اعضای جمعیت فدائیان اسلام از این گروه خارج شد. وی بعد از کناره‌گیری از فدائیان اسلام و پس از کودتای 28 مرداد 1332 و شهادت نواب صفوی عملاً از فعالیت‌های سیاسی کناره‌گیری کرد. بعد از قیام امام خمینی در اوایل دهه‌ 1340 عراقی با قبول مرجعیت دینی و سیاسی امام خمینی با کوله‌باری از تجربه‌ مبارزه‌ی سیاسی و نظامی در خدمت امام و آرمان‌های او قرار گرفت و در بنیان‌گذاری هیئت‌های مؤتلفه‌ی اسلامی به عنوان بازوی اجرایی نهضت امام خمینی نقش چشمگیری ایفا کرد.

سلطانی احمدی افزود: نقش عراقی در شکل‌گیری و تداوم انقلاب، کم‌نظیر بود. او در کلیه‌ی تظاهرات و راهپیمایی‌های سرنوشت‌سازِ دوران نهضت و انقلاب نقش کلیدی داشت و از توان بسیج فوق‌العاده‌ای برخوردار بود، به طوری که در تظاهرات عاشورای 42 و قیام 15 خرداد همان سال، که نقطه‌عطفی در تاریخ ایران محسوب می‌شود، توانست در تهییج مردم و بالاخص بازار برای اعتراض به دستگیری امام خمینی و مدیریت قیام، نقش مؤثری ایفا کند.

این محقق تاریخ و تمدن اسلامی گفت: شهید مهدی عراقی همچنین حلقه‌ اتصال روحانیت با توده‌ی مردم به‌ویژه طبقات پایین و متوسط جامعه بود. روحانیت از دو طریق با جامعه ارتباط داشت: یکی وعاظ و دیگری اصناف بازار. عراقی به دلیل ارتباط گسترده با بازار و اصناف و همچنین تلاش فراوان در فراهم‌آوردن امکانات برای سخنرانی وعاظ سیاسی در جریان نهضت امام نقش مهمی در گسترش تفکر امام در بین توده‌ی مردم داشت. او برای پیشبرد نهضت امام از هیچ‌گونه فداکاری دریغ نکرد و از خطرپذیرترین و مسئولیت‌پذیرترین یاران امام در هیئت‌های مؤتلفه‌ی اسلامی بود. این فداکاری‌ها را در جریان حادثه‌ی فیضیه و حفاظت از منزل امام و در هنگام بازگشت امام به کشور در پرواز انقلاب به‌خوبی می‌توان مشاهده کرد. به خاطر همین ویژگی‌ها و توانایی‌های عراقی بود که یک علاقه‌ی دوسویه و یک رابطه‌ی مرید و مرادی بین او و امام‌خمینی وجود داشت. به‌طوری که این چنین رابطه و علاقه‌ای بندرت بین امام و دیگر انقلابیون مشاهده شده است. یکی از مهم‌ترین عواملی که عراقی را از این جایگاه برخوردار کرده بود، ویژگی‌های شخصیتی و رفتاری وی بود. روحیه‌ی پهلوانی، جسارت، شجاعت و صراحت لهجه از جمله‌ی آن‎ها بود.

نویسنده کتاب «پژوهشنامه انقلاب اسلامی ایران» گفت: شاه که پس از تبعید امام خمینی به ترکیه احساس می‌کرد تمامی موانع را از سر راه برداشته و کسی را توان مقابله با او نیست، عراقی و دیگر اعضای مؤتلفه با تشکیل شاخه‌ نظامی هیئت‌های مؤتلفه حسنعلی منصور را ترور کردند و از نظر حجت‌الاسلام شیخ حسن روحانی نقش مهمی در شکستن فضای اختناق و سرکوب در جامعه داشتند و راه را برای ایجاد گروه‌های مسلحانه و مبارزه‌ی مسلحانه علیه‌ رژیم هموار ساختند.

مولف کتاب «نامۀ نیمۀ خرداد» در تبیین اقدامات عراقی در زندان ستمشاهی گفت: بعد از ترور منصور وی دستگیر و به حسب ابد محکوم شد. عراقی در دوران زندان هم فعالیت‌های خود را ادامه داد. وی در تزریق روحیه و حفظ اعتقادات مذهبی زندانیان نقش مؤثری داشت. با ورود مجاهدین خلق به زندان و تغییر مواضع ایدئولوژیک آنان، مواضع عراقی بسیار جالب توجه بود. عراقی نشان داد که می‌توان حزبی بود، اما حزبی فکر نکرد. می‌توان با کسی یا جریانی مخالف بود، اما ارزش‌ها و نقاط مثبت‌اش را از یاد نبرد. عراقی سعی کرد اعضای جوان و فریب‌خورده‌ی سازمان مجاهدین خلق را به‌سوی خود جذب کند و تا حدودی در این زمینه موفق شد.

مشاور وزیر ارشاد درباره اقدامات شهید عراقی پس از آزادی از زندان گفت: عراقی در بهمن 1355 از زندان آزاد شد و فعالیت‌های خود را ادامه داد. در این برهه عراقی نقش مهمی در ایجاد وحدت و یکپارچگی بین نیروهای پراکنده‌ای که جداگانه در حال مبارزه با رژیم بودند، داشت. یکی از این گروه‌ها، گروه‌های هفت‌گانه‌ مبارز مسلمان بود که بعد از پیروزی انقلاب به سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی معروف شدند. تلاش عراقی برای وحدت بین کلیه‌ی نیروهای ملی و مذهبی به‌منظور وارد کردن ضربه‌ی کاری به رژیم نیز بسیار قابل توجه بود.

نویسنده کتاب «مبدأ نهضت» درباره فعالیت‎های انتشاراتی شهید عراقی خاطر نشان ساخت: یکی دیگر از فعالیت‌های مهدی عراقی بعد از آزادی زندان در سال 1356 تشکیل گروه ندای اسلام به کمک دیگر زندانیان آزاده شده مؤتلفه‌ اسلامی همچون عباسعلی ناطق نوری و اسدالله لاجوردی در ارتباط با دکتر بهشتی و استاد مطهری بود. این گروه، تشکیلاتی انتشاراتی بود که کلیه‌ی اعلامیه‌ها و کتاب‌های ممنوعه‌ی اسلامی را چاپ و تکثیر می‌کرد.

این پژوهشگر تاریخ انقلاب اسلامی در ادامه افزود: مهدی عراقی اهل عمل بود و دکتر علی شریعتی را می‌ستود، چون به نظر او شریعتی روشنفکری عمل‎گرا بود و «فرهنگ انقلابی مذهب را به عالم و آدم عرضه کرده بود» بر خلاف دیدگاه‌های رایج که منجر به قطب‌بندی‌هایی در بین صاحب‌نظران در طیف‌های مختلف فکری شده است، ازجمله صف‌بندی روحانیت و روشنفکران در تحولات تاریخی، مهدی عراقی ضمن مقلد صدیق مرجعیت بودن، قدر منزلت روشنفکرانی همچون علی شریعتی را پاس می‌دارد و حتی علت ناکامی نهضت‌های قبل از انقلاب اسلامی را عدم وجود نیروهای پیوند‌زننده‌ی روشنفکران جامعه با مذهب می‌داند. به همین دلیل است که عراقی در خاطراتش به بیان منصفانه‌ ضعف‌های روحانیت و روشنفکران در نهضت ملی‌‌شدن صنعت نفت می‌پردازد.

نویسنده کتاب «تاریخ شفاهی زندگی و مبارزات شهید صادق امانی» گفت: عراقی در طول دوران مبارزاتش نشان داد که توان فوق‌العاده‌ای در مدیریت و اداره‌ی امور محول‌شده به او دارد. چه در دوران زندان که مدتی مسئول آشپزخانه و تهیه‌ غذا برای چند هزار زندانی بود و خواه در دورانی که در پاریس در کنار رهبر انقلاب به‌سر می‌برد، توانست به‌خوبی از عهده‌ی اداره‌ی بیت امام و مسائل تدارکاتی برآید. به طوری که به شایستگی حضور امام در پاریس را اداره کرد و به عنوان یک محافظ نیرومند در کنار امام (ره) قرار گرفت. همچنین در مسئولیت‌های اجرایی که بعد از پیروزی انقلاب اسلامی به وی واگذار شده بود، توانست در همان مدت محدود بسیار مؤثر واقع شود. بدون تردید اگر عراقی زنده می‌ماند می‌توانست در مدیریت و اداره‌ی کشور نقش بسیار مهمی ایفا کند و به یکی از بلند پایگان و افتخارات اجرایی و تعیین‌کننده در نظام جمهوری اسلامی تبدیل شود و به خاطر همین ویژگی‌ها و توانمندی‌هایش در انقلاب و نزدیکی به رهبری انقلاب بود که گروهک فرقان دست‌ به ترور او زد؛ گروهکی که علی‌رغم داعیه‌ی مذهبی داشتن، با اسلام فقاهتی در تضاد بود.

سلطانی احمدی در پایان گفت: عراقی به جهت خاستگاه و نوع ظهور در عرصه‌ سیاست یکی از متفاوت‌ترین چهره‌های انقلاب اسلامی بود. او نه به واسطه‌ی حضور و تحصیل در حوزه به جرگه‌ مبارزان پیوست و نه به‌دلیل جایگاه علمی و دانشگاهی در جامعه میان شخصیت‌های کلیدی نظام جای گرفت. از این رو شهید عراقی را می‌توان یکی از طرفداران و هواداران انقلاب و امام خمینی دانست که از متن توده‌ی مردم برآمد و به دلیل وفاداری مخلصانه‌اش به رهبری انقلاب در زمره‌ معتمدان و نزدیکان به امام خمینی قرار گرفت، تا جایی که امام او را برادر و فرزند خود خواند.

لازم به ذکر است، کتاب‎های «تاریخ شفاهی زندگی و مبارزات شهید مهدی عراقی» و «تاریخ شفاهی زندگی و مبارزات شهید صادق امانی» به قلم مشترک امین عزیزی و مجتبی سلطانی احمدی توسط انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی به زیور طبع آراسته شده است.

منبع:فارس