به بهانه پنجمین سالگرد ارتحال آیت ا... بهجت؛

بهجت « عبد»

در چنین روزی 27 اردیبهشت 1388 فقیه وارسته و عارف واصل آیت ا... بهجت(ره) از میان ما رفت و علاقه مندان و پیروان شیوه سلوکی آن بزرگوار را داغدار نمود.

کد خبر: ۲۸۴۳۵

چهارشنبه - ۳۱ ارديبهشت ۱۳۹۳ / 31 February 1393

عقیق: اما راه و روش تربیتی ایشان همواره فراروی ماست تا از این دریای معرفت توشه ای بچینیم. همه بزرگان برای طی طریق و رسیدن به مقامات عالی معنوی دارای روش و شیوه خاصی در سلوک بوده اند و برای تربیت دیگران نیز این روش را مدّ نظر داشته اند. روش سلوکی و تربیتی ویژگی های متعددی دارد که در این مجال مختصر به ذکر عمده ترین آنها می پردازیم:

جامعیت در سلوک
سه روش در مورد سیر و سلوک وجود دارد: روش «معرفه النفس»، روش «ریاضت» و روش «عشق و دلدادگی به خدا و اهل بیت عصمت و طهارت:». بعضی از بزرگان ما یک روش داشتند و این روش را تا آخر رفتند؛ ولی ایشان هر سه روش را با هم داشتند. آیت ا... بهاءالدینی فرموده بود که الآن ثروتمندترین مرد جهان آیت ا... بهجت است. مقصود چیست؟ اشاره کرده بودند به همین موضوع که بعضی از یک مسیر به کمال رسیدند، بعضی از دو مسیر؛ اما ایشان از سه مسیر رفتند؛ یعنی میان «معرفه النفس»، «ریاضت» و «عشق و دلدادگی» جمع کرده بودند. و به عبارت دیگر، آیت ا... بهجت(ره) بین ذکر و فکر و عشق جمع کردند. ناگفته پیداست سخن درباره این روش ها در مجال این نوشتار نیست؛ از این رو تنها به گام‌های ریاضت بسنده می کنیم.

گام های ریاضت
توضیح: در همه ادیان و ملل و نحله ها و رویکردهای معنوی ریاضت وجود داشته و دارد. حضرت امیر در نامه 45 می فرماید: « این نفس من است که با پرهیزگاری و تقوا به او ریاضت می دهم.» و کلمه ریاضت چند بار در همین نامه آمده است.

ریاضت، شش رکن عمده دارد:
1. اولین رکن آن، دل کندن از جاذبه ها و دل بستگی های مادی است. که انسان از تعلقات دنیوی و جاذبه های مادی مانند مقام، شهرت، پول پرستی و دنیاداری بگذرد. البته بایستی زندگی انسان به طور آبرومند اداره شود؛ اما نباید بیش از اندازه و نیاز باشد و انسان را سرگرم کند و از خدا غافل شود. دنیا و وابستگی های آن آیت ا... بهجت(ره) را آلوده نساخت و همواره سعی داشت افراد را از تعلقات دنیا پرهیز دهد.
2. دومین گام، انس با اذکار است. انسان باید اهل ذکر باشد. ذکر زبانی، ذکر عملی و ذکر قلبی. چه خوب است انسان به جای حرف های لغو و بیهوده و پوچ، ذکر بگوید. از ایشان سؤال شد که بهترین ذکر را چه می دانید؟ ایشان فرمودند: صلوات بر محمد و آل محمد؛ به این دلیل که توحید و نبوت و امامت و معاد در این ذکر جمع است. «اللهم» نشانه اعتقاد به خدا و توحید است. «صل علی محمد»، نبوت است. «و آل محمد»، امامت است. از آن طرف می گویید: «صلّ»؛ یعنی رحمت بفرست؛ این به معنای اعتقاد به پاداش است یعنی اعتقاد به قیامت است.
3. سومین رکن ریاضت این است که همه هدف ها، آرمان ها، خواسته ها و لذت ها در یک هدف و آرمان خلاصه بشود و آن بندگی خداست. بنده خدا شدن و دل دادن به خدا دشوار است.
4. چهارمین گام، مهار وسوسه ها و تخیلات درونی است. مخاطرات درونی و وسوسه هایی که به ذهن انسان می آید، او را مغلوب خودش می کند. حضرت امام راحل برای مهار کردن این تخیلات در کتاب چهل حدیث چند راه را بیان کرده است.
5. پنجمین رکن، از اجتماعات معنوی غافل نماندن است؛ مانند نماز جماعت. ایشان حتی در 96 سالگی، با وجود سن بالا در نماز جماعت حضور می یافت. برخی از همراهان بسیار نزدیک آقا می گفتند که ما بارها به ایشان می گفتیم امروز به نماز جماعت نروید؛ و گاهی با اینکه چند روز بیمار بودند و ما برنامه ای برای رفتن به مسجد نداشتیم و می گفتیم امروز به جماعت نروید می گفتند امروز باید برویم.
6. ششمین رکن ریاضت، بهره گیری از فرصت های درست در ایّام ا... است. ماه رجب، شعبان، رمضان و دیگر مناسبت ها از ایام ا... به شمار می روند. آیت ا... بهجت در حالی روزه می‌گرفت که 96 سال داشت، کهولت سن و ضعف مزاج و ضعف بنیه مانع از این کار نمی شد.

عمیق و وثیق بودن تهذیب باطن
دومین ویژگی سلوکی آیت ا... بهجت(ره) این بود که او معتقد بود تهذیب نفس، باید از درونْ وثیق و عمیق باشد؛ زیرا درمان واقعی این نیست که مثلاً در هفته، دعای کمیلی بخواند و حالت خوشی پیدا کند سپس به زندگی همراه با گناه خود ادامه دهد. لذا ایشان می گفتند اولین قدم ترک حرام و انجام واجب است. اگر انسان همه نمازها و نوافل و دعاها را بخواند، ولی گناه کند، اثر نمی کند. گناه مانند علف هرزه است. اگر در باغ وجودمان علف هرزه داشته باشیم، در آن گل رشد نمی کند.

سلوک تدریجی
ایشان معتقد بودند سیر و سلوک تدریجی و مرحله ای است. نباید انسان بپندارد با یک ریاضت و عبادت در مدت کوتاهی، می توان نتیجه گرفت. می گفتند راه طولانی است و باید استواری و صبوری کرد تا به نتیجه رسید. ایشان از صاحب مکتبشان سید علی قاضی و او از ملاحسینقلی همدانی نقل می فرمودند تا انسان گناه می کند، درهای ملکوت به روی او باز نمی‌شود. راه رسیدن به ملکوت، ترک گناه است.

توجه به ظرفیت ها
رکن اصلی دیگر مکتب تربیتی ایشان ، توجه به ظرفیت ها و استعدادهاست. افراد متفاوت اند و ظرفیت وجودی بعضی با دیگری فرق می کند، که اگر در عبادات و دستورالعمل ها از تفاوت در ظرفیت ها و استعدادها غفلت شود، سالک آسیب می بیند. ایشان بین افراد تفاوت قائل بود و به بعضی از آنها مسائل را می گفتند و به بعضی دیگر نمی گفتند.

عمل به دانسته ها
عمل به دانسته ها، مورد تأکید و توصیه آیت ا... بهجت(ره) بود.ایشان می فرمودند: آنچه را می‌دانید عمل کنید. راه کمال از اینجا آغاز می شود مثلاً می دانید نماز اول وقت، باب عرفان است و برکاتی را به دنبال دارد. نماز را اول وقت بخوانید – می دانید گناه مانع کمال است؛ ترکش کنید. روش بزرگان عمل به دانسته ها بود. این همان روشی است در قرآن کریم مورد تاکید است و در مورد عالمان بی عمل می فرماید: «کمثلِ الحِمارِ یَحْملُ اسفاراً». و در روایات با تعابیر متعدد آمده است: «مَنْ عَمِل بِما عَلِم عَلَّمَه ا... عِلْمَ مَا لَمْ یَعْلَمْ؛هر کس به آنچه می داند عمل کند خدا آنچه را که نمی داند به او می آموزد».

عشق به اهل بیت: و توسل به آنها
آیت ا... بهجت(ره) می گفتند توسل راه کمال را باز می کند البته این اندیشه را از استادش گرفته بود. حضرت آیت ا... سید علی قاضی فرموده بود که من هر چه دارم، از دو چیز است: یکی تلاوت قرآن، دیگری زیارت عاشورا و توسل. آیت ا... بهجت(ره)، شیفته و عاشق اهل بیت بود. به حضرت سید الشهداء(ع) عشق می ورزید. یک عمر برنامه هر روزه اش این بود که بعد از نماز صبح به حرم حضرت معصومه مشرف شود. زمانی که در نجف بودند برنامه روزانه ایشان تشرف به حرم حضرت امیرمؤمنان بوده است و زمانی که به مشهد نیز مشرف می شدند، زیارت حرم هر روز انجام می گرفت. ایشان از سابق روزهای جمعه در منزلشان مجلس روضه داشتند که این برنامه بعدها در مسجد برگزار می شد، و هرگز ترک نشد. بارها دیده بودم که ایشان قبل از درس فقه و اصولشان مخصوصاً صبح ها، دل ها را به ساحت مقدس قطب عالم امکان حضرت ولی عصر(ع) توجه می‌دادند، و همیشه در صحبت هایشان به امام زمان توجه ویژه ای داشتند.

منبع:قدس