حجت‌الاسلام‌والمسلمین جوادی آملی:

تفکر مادی سبب بحران هویت در غرب شده است

رئیس بنیاد بین‌المللی علوم وحیانی اسراء با اشاره به « إِنِّی جاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلیفَةً» اظهار داشت: این آیه سبب استحکام باور ما می‌شود، ما باید این پیام را به جهان مخابره کنیم که زمین و زمان در شکل‌گیری انسانیت اثری نداشته بلکه انسانیت از ذات اقدس الهی برخاسته است.

کد خبر: ۱۰۰۵۱۸

شنبه - ۱۴ مهر ۱۳۹۷ / 14 July 1397

عقیق:حجت‌الاسلام‌والمسلمین مرتضی جوادی آملی شب گذشته در سلسله نشست‌های درس‌های انسانی نهضت اباعبدالله حسین (ع) که در ساختمان کمیسیون حقوق بشر اسلامی قم برگزار شد، با اشاره به حدیثی از امام سجاد (ع) بیان داشت: امام سجاد (ع) می‌فرماید بپرهیز و بر حذر باش از آن ظلمی که به انسانی می‌کنی که آن انسان جز خدای تعالی پناهی ندارد.

استاد حوزه علمیه با اشاره به روایت نورانی از آن حضرت بیان داشت: امام باقر(ع) می‌فرمایند، وقتی هنگام وفات و ارتحال پدرم امام سجاد(ع) پیش آمد، پدرم من را به سینه خودشان چسباندند و مطلبی را گفتند كه این مطلب از پدرشان حسین بن علی آن هم در آخرین لحظاتی كه حضرت عازم میدان بودند بیان شده است، این آخرین گفتگویی است كه بین سالار شهیدان حسین بن علی و امام سجاد(علیهما السلام) هست. ترجمه روان این حدیث شریف این است كه « بپرهیز و برحذر باش از ظلم نسبت به كسی كه هیچ پناهگاهی جز پروردگار عالم برای او نیست» آنچه از رساله حقوق امام سجاد(ع) و نظایر آن در منابع وحیانی ما آمده است اینها مستقیماً اثر حقوقی دارد، اما برخی از مطالب‌اند كه اینها مبانی حقوقی‌اند كه حقوقدانان و آشنایان به دانش حقوق می‌توانند از این مبانی در گستره مباحث اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و نظایر آن استفاده كنند و آنها را در جایگاه مباحث حقوقی به كار ببرند و این هنر دانشمندان رشته حقوق است كه همانطوری كه فقها از این روایاتی كه مبانی هستند به عنوان عمومات و اطلاقات استفاده می‌كنند حقوقدانان هم همین طور هستند.

حجت الاسلام و المسلمین مرتضی جوادی آملی بیان داشت: این سخن یك درس اساسی و كلی است؛ این یك مبناست البته، این ظلم می‌تواند ظلم فردی باشد، ظلم اجتماعی باشد، ظلم سیاسی باشد، ظلم اقتصادی باشد آن جامعه‌ای كه در یك شرایط سخت اقتصادی هیچ پناهگاهی ندارد جز خدای عالم، اگر یك عده‌ای بخواهند با احتكار و امثال ذلك این مسائل اقتصادی را بر جامعه‌ای تنگ بگیرند، اینها به شدت مورد تهدید الهی‌اند، هشداری است كه كسانی كه ظالم‌اند از تهدید سنگین الهی در امان نیستند.

وی تصریح داشت: امروز هم غارتگران فرهنگ و اعتقاد و باور این گونه از مسائل را متأسفانه به تاراج بردند و غارت كردند و ما عقب ماندیم چون غارت فقط غارت اقتصادی و مالی نیست غارت‌های فكری و فرهنگی، غارت‌هایی كه در فضای ایمان و باورهایی جامعه انجام می‌شود اینها به مراتب سنگین‌تر و دشوارتر است. باورهای یك جامعه‌ای كه بر اساس یك نظام معرفتی و دستگاه معرفتی شكل پیدا كرده به هر حال مورد تاخت و تاز است، مورد تاراج و غارت است و به حق این كار را جوامع به اصطلاح پیشرفته و متمدن امروزی انجام می‌دهند حالا یا خواسته یا ناخواسته، قطعاً عده‌ای خواسته و با اراده این كار را انجام می‌دهند. این درس‌های انسانی و فضای ذهنی خودمان را نسبت به انسانی بودن یك امری بیشتر با آن ارتباط برقرار كنیم، بعد ببینیم كه درس‌های انسانی كه از نهضت ابی عبدالله(علیه السلام) می‌شود برای انسان داشت چیست.

حجت الاسلام والمسلمین مرتضی جوادی آملی در ادامه سخنانش به خطراتی كه از سوی مكاتب غربی تحت عنوان بحران هویتی برای جوامع انسانی مطرح است اشاره كرده و اظهار داشت: امروزه مكاتب غربی انسان را از درون تهی كردند و یك موجود خنثی و بی‌خاصیت كه در هر زمانی، در هر مكانی بر اساس شرایط فرهنگی و تاریخی این انسان ساخته می‌شود. انسان‌ها ذاتاً چیزی ندارند هویتی و ذاتی برای انسان‌ها نیست، اگر در یك جامعه ظلم‌گرا انسان رشد كند می‌شود ظالم و اگر در یك جامعه عدالت‌گرا رشد كند می‌شود عادل، خودش ذاتاً بی‌رنگ و بی‌هویت است هویتش را از جوامع و تاریخ و فرهنگ و نظایر آن می‌گیرد. امروزه یك عده بر اساس چنین نگاهی، چنین باوری مسیر انسانیت را برمی‌گردانند و قصه بحران هویت هم از همین‌جا شكل می‌گیرد. اینها می‌گویند انسان تمام هویت او از طبیعت گرفته شده است و در طبیعت هم فرو می‌رود و دیگر هیچ! با این باور و معرفت طبیعی است كه انسان هیچ باری ذاتاً بر او نیست، در او نیست او از یك هویتی ورای ماده و طبیعت الهام نمی‌گیرد. این یك سخن ناصوابی است كه بر اساس مكاتب بشری غرب شكل گرفته و این بسیاری از ذهنیت‌های جوامع را به خود مشغول كرده، خصوصاً كسانی كه یك دلدادگی به آن طرف دارند، اینها در مقابل چنین طوفان‌های سهمگین فرهنگی اظهار عجز می‌كنند و چنین باوری دارند و بر این طبل بی‌هویتی انسان می‌كوبند.

وی در ادامه به ضرورت وجود یك نهضت در حوزه انسان‌شناسی و نقش حوزه علمیه در مقاوم‌سازی این نهضت، تصریح كرد: این نسبت به ما یك غارت و تاراج اعتقادی و فرهنگی محسوب می‌شود چون ما بر اساس هم منابع وحیانی و هم شواهدی كه می‌توانیم از درون و بیرون برای خود داشته باشیم هویت انسان را به گونه دیگری می‌دانیم. در مقابل این حركت‌ها، یك نهضت و مقاومتی لازم است ما همان طور كه در درون كشور با یك مقاومت نظامی و امنیتی توانستیم الحمدلله سر پای خودمان بایستیم و این مقاومت، كشور را در مقابل بسیاری از خطرها بیمه كرده و تضمینی برای امنیت جامعه اسلامی و ایرانی ما هست در فضای فرهنگی و اعتقادی هم بایستی چنین نهضتی را ما داشته باشیم، مخصوصاً حوزه‌های علمیه از جایگاه منابع وحیانی خودشان با داشتن پژوهشگران و محققان عمیقی كه می‌توانند در عرصه مباحث علمی ما و با منابع قوی وحیانی ما چنین اموری را تولید كنند انتظار است این مقاومت و این غنی‌بخشی و تقویت اتفاق بیفتد و ما لازم داریم یك نهضتی را در حوزه انسان‌شناسی داشته باشیم.

رئیس بنیاد بین المللی اسراء ادامه داد: انسان ذات دارد، البته انسان ذاتی گسترده، عمیق، فراگیر دارد و چون اینها نتوانستند انسان را از این نظر مورد مطالعه قرار بدهند داوری‌های ناصوابی راجع به انسان داشتند، ملاحظه بفرمایید چطور اینجا رسیدند كه بگویند انسان بی‌هویت است یا هویت انسان در تاریخ و فرهنگ و امثال ذلك زاده می‌شود! ما كه برای انسان معتقدیم كه انسان ذات دارد یك ذات بی‌حد و بی‌نهایتی برای اوست این انسان یك چنین گستره‌ای‌ دارد، بله هر موجودی تعین خاص خودش را دارد هیچ موجودی از قلمرو وجود خودش بیرون نیست، جو نمی‌تواند گندم شود زغال سنگ نمی‌تواند طلا شود اما انسان همه چیز می‌تواند بشود انسان یك هویتی جامع دارد كه می‌تواند به تعبیر حكمای اهل معرفت، كه می‌تواند در این چهارراه بهیمیت و سبوعیت و شیطنت و مَلكی قرار بگیرد، اگر انسان حیثیت خیر و زیبایی و كمال را داشته باشد آن بُعد مَلكی تأمین كننده اوست، اگر انسان آن بُعد بهیمیت و شهوت و غضب را در حقیقت در خودش بخواهد بپروراند، این می‌شود یك حیوان بالفعل، الآن انسان بالقوّه است و حیوان بالفعل، می‌تواند این شئون انسانی خودش را به كمال برساند بنابراین این سخن را ما باید بیشتر مورد تحقیق قرار بدهیم كه انسان دارای ذات است، هویتی دارد و این هویت هم یك هویت اصیل و ثابتی نیست كه از ناحیه حق به انسان داده شده است و اختصاصی هم به انسان ندارد هر موجودی در نظام هستی دارای یك هویتی الهی است و در همان مسیر دارد حركت می‌كند.

حجت الاسلام والمسلمین مرتضی جوادی آملی با تاکید بر لزوم مقاومت سازی در فضای فکری و فرهنگی جامعه بر اساس منابع وحیانی، بیان داشت: بنابراین همان طوری كه در فضای فیزیكی مقاوم‌سازی می‌كنیم و مقاومت و غنای فیزیكی در فضای مسائل مقاومت اجتماعی یا مقاومت امنیتی ـ نظامی برای ما الآن معنا پیدا كرده و قوّت پیدا كرده، ما در فضای فكری و فرهنگی هم بایستی چنین مقاومتی را بر اساس منابع وحیانی‌مان ایجاد كنیم. ما باید یك مقاوم‌سازی در این فضا داشته باشیم و این یك نهضتی را می‌خواهد و این كمیسیون و این مجموعه دوستان و محقّقین كه در این فضا كار می‌كنند می‌توانند این را به عنوان یك راهبرد برای خودشان در نظر بگیرند كه ما بر اساس منابع وحیانی، انسانیت را دارای یك هویت ذاتی می‌شناسیم و برای او جایگاهی معتقد هستیم. اینها مسائلی نیست كه ما بخواهیم به این راحتی در فضای حتی جامعه علمی‌مان مطرح كنیم اینها برای خواصی است كه در حقیقت یك نوع نگاه معرفتی برتر دارند اما ما با اوّلیات از معرفت و اعتقادمان می‌توانیم برای انسان چنین هویتی قائل شویم، این را از دست ندهیم. تكیه بنده بر این است كه ما برای مسئله انسانیت و انسان‌شناسی بایستی كه یك حركتی و یا نهضتی را در مقابل انسان‌شناسی كه از غرب آمده و مدل‌های بی‌هویتی، خنثی بودن و بی‌ذات بودن و امثال ذلك در آن كاملاً مشهود است را در مجموعه خودمان تقویت كنیم.

این استاد حوزه علمیه در پایان سخنانش به بیان سرفصل‌هایی از درس‌هایی انسانی نهضت سالار شهیدان(ع) پرداخته و بیان داشت: در پایان فقط چند اشاره‌ به فرمایشات آقا سالار شهیدان حسین بن علی در فضای درس‌های انسانی داشته باشیم. این انسان همواره علم را بر جهل مقدم می‌دارد بالأخره یك پرسش ذاتی است كه از همه انسان‌ها در هر كجا در هر زمان و مكان انسان بما هو انسان اگر مورد این سؤال واقع شود كه آیا علم بهتر است یا جهل؟ ذاتاً می‌گوید علم بالاتر است، علم و جهل برای او مساوی نیست. سرفصل دیگر هدایت در مقابل ضلالت است، آیا انسانی كه در مسیر است دارد به سمت كمال و سعادت خودش می‌رود، به سمت مقصد و مقصود خودش می‌رود كه هادی است هدایت یافته است و به اصطلاح ضالّ و گمراه نیست آیا این بهتر است یا یك انسان سرگردانی كه نه مقصد را بشناسد نه راه را بشناسد نه مسیر را بداند كدام بهتر است؟ به هر انسانی كه در هر جای عالم در هر جای تاریخ زمان و مكان باشد اگر در مقابل این سؤال واقع شود كه آیا هدایت برتر است یا ضلالت، می‌گویند هدایت بالاتر است. فصل سوم فصلی است كه سرشماری اگر بخواهیم بكنیم به اصطلاح به عنوان سرفصل، فصل فضیلت و رذیلت در فضای اخلاقی، آیا اخلاق و حُسن خلق بالاتر است یا بداخلاقی؟ آیا رحمت بالاتر است یا خشونت؟ این هم قابل توجه است كه یك گرایش ذاتی در انسان وجود دارد كه فضایل را در مقابل رذایل ترجیح می‌دهند، اگر بگویند صداقت بهتر است یا دروغگویی و معاذالله كذب؟ انسان ذاتاً صداقت را می‌پذیرد. یكی از درس‌هایی كه از نهضت ابی عبدالله می‌خواهیم بگیریم و درس انسانی است این است كه حضرت فرمود: ما اهل بیت اهل خدعه نیستیم. بنابراین سرفصل سومی كه ما می‌توانیم به عنوان درس‌های انسانی از نهضت ابی عبدالله(علیه السلام) بیاموزیم در فضای فضایل و رذایل است، رذیلت‌ها از نهضت ابی عبدالله به دور است دروغ، كذب، اهانت، كمترین اهانتی در فضای نهضت ابی عبدالله وجود ندارد و از آن طرف هر چه بخواهید، گذشت، رحمت، لطف و امثال ذلك.

وی ادامه داد: نه تنها برای خود حضرت بلكه همه اصحاب و یاران هم در چنین سطحی این نهضت را اقامه كردند این نهضت، یكی از ویژگی‌های ارزشمند آن كه مانده است اخلاصش است چرا نهضت مانده؟ چون عنداللهی است، چرا عنداللهی است؟ چون امر مخلصانه است اگر چیزی مخلص نباشد پیش خدا نمی‌ماند. یكی از عمده‌ترین مسائلی كه به عنوان درس انسانی می‌توان از این مكتب گرفت عزت مداری است كه بسیار پیام ارزشمندی است یك پیام انسانی است یك درس انسانی است كه انسان‌ها عزیزانه زیست بكنند، ما بایستی كه بر اساس این درس‌ها جهان را متوجه نهضت بكنیم، ما نیاییم نهضت را برای شیعیان مصادره‌ای كنیم، این سینه زدن‌ها و عَلَم بلند كردن‌ها بسیار خوب است ولی برای ما خوب است جهان اگر بخواهد با چنین مكتبی روبرو بشود این دسته و عَلَم خیلی از اینها زیباتر و كامل‌تر دارد، اینها كه كمال نیست اینها برای ما یك شكوه ظاهری دارد، شور دارد بسیار هم خوب است، اما اگر بخواهیم با جهان سخن بگوییم، باید بگوییم حسین بن علی فرموده است كه دستم دست ذلت نیست، پایم پای فرار نیست «هیهات منّا الذلّة» این پیام امام حسین است.

منبع:حوزه